در دل رشته‌کوه‌های سر به فلک کشیده زاگرس و در امتداد آب‌های خروشان رودخانه سیمره، یکی از چشم‌نوازترین شاهکارهای زمین‌شناختی غرب ایران پنهان شده است. تنگه کافرین بدره (که در گویش محلی با نام‌های تنگ کافری و تنگه شداد نیز شناخته می‌شود)، یکی از منحصربه‌فردترین جاذبه‌های اکوتوریسم استان ایلام به شمار می‌رود. پیوند باشکوه دیواره‌های عظیم صخره‌ای، آب‌های زمردی و فیروزه‌ای عمیق دریاچه سد سیمره و جنگل‌های بلوط کهنسال، مناظری خلق کرده که بسیاری از مسافران و طبیعت‌گردان آن را با خلیج مایا یا جزایر فی‌فی تایلند مقایسه می‌کنند و به آن لقب شایسته «تایلند پنهان زاگرس» داده‌اند.
تنگه کافرین کجاست؟ موقعیت جغرافیایی و مسیر دسترسی
تنگه کافرین در استان ایلام و در فاصله حدود ۱۵ کیلومتری شمال شهر بدره و ۳ کیلومتری شمال شهرستان ولیعصر قرار گرفته است. فاصله این تنگه رویایی تا شهر ایلام حدود ۸۰ کیلومتر (حدود ۱ ساعت و ۲۰ دقیقه رانندگی) و تا دره شهر نزدیک به ۶۵ کیلومتر است. تنگه کافرین در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه باصلابت کبیرکوه واقع شده و حوضه آبریز آن به دریاچه پشت سد بزرگ سیمره می‌ریزد. اگر در طول سفر خود به دنبال بازدید از دژهای صخره‌ای باستانی زاگرس هستید، پیمایش این منطقه در کنار شاهکار تاریخی تنگه بهرام چوبین دره شهر می‌تواند برنامه‌ای خاطره‌انگیز برای ایرانگردی در ایلام رقم بزند.
برای دسترسی به تنگه کافرین، از مبدأ شهر ایلام باید وارد جاده ایلام به سمت بدره و دره شهر شوید. پس از عبور از گردنه‌های کوهستانی و تماشای چشم‌اندازهای کبیرکوه، پیش از رسیدن به شهر بدره و در حوالی روستای ولیعصر، تابلوی راهنمای تنگه کافرین به چشم می‌خورد. از جاده اصلی، یک مسیر فرعی آسفالته و سپس جاده خاکی هموار شما را به پارکینگ ورودی و اسکله قایقرانی تنگه می‌رساند که با انواع خودروهای سواری به آسانی قابل پیمایش است.
علت نام‌گذاری تنگه کافرین؛ افسانه‌ها و پیشینه تاریخی تنگه شداد
درباره وجه تسمیه و نام‌گذاری این تنگه روایات گوناگونی در میان بومیان منطقه زاگرس نقل می‌شود. نام باستانی این دره صخره‌ای «تنگه شداد» بوده که به باور قدما، به حکمرانان باستانی و قلعه‌های استوار ساخته‌شده در شکاف کوه‌ها نسبت داده می‌شده است. بقایای معماری صخره‌ای، آب‌انبارها و سنگ‌چین‌های تاریخی در ارتفاعات تنگه نشان می‌دهد که این دره از هزاره‌های پیش از میلاد تا دوره‌های ساسانی پناهگاهی سوق‌الجیشی و غیرقابل نفوذ بوده است.
روایت دیگر حاکی از آن است که در زمان حملات تاریخی اعراب به مرزهای کوهستانی ایران، ساکنان محلی دلاورانه در دل این دیواره‌های غیرقابل دسترسی مقاومت کردند و مهاجمان به دلیل ناتوانی در فتح این سنگر طبیعی، این گذرگاه صخره‌ای را «تنگه کافرین» یا «تنگ کافری» نامیدند. ساختار دره‌ای و صخره‌های عظیم آن از حیث شکوه با کانیون‌های اعجاب‌انگیز غرب کشور مانند تنگه شیرز در کوهدشت شباهت‌های کم‌نظیری دارد.
تفریحات و دیدنی‌های شگفت‌انگیز تنگه کافرین
تنگه کافرین بیش از ۲ کیلومتر طول دارد و آب رودخانه‌ای که از کبیرکوه سرازیر می‌شود، پس از احداث سد سیمره عمق مناسبی برای انواع فعالیت‌های آبی پیدا کرده است. از شاخص‌ترین تجربه‌ها و جذابیت‌های این منطقه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• قایق‌سواری در دالان‌های صخره‌ای: اصلی‌ترین راه ورود و پیمایش اعماق تنگه، سوار شدن بر قایق‌های موتوری محلی است. قایق‌سواران بومی شما را از میان شکاف‌های عظیمی که ارتفاع دیواره‌های آن‌ها به بیش از صد متر می‌رسد عبور می‌دهند؛ جایی که وزش نسیم خنک روی آب و دیواره‌های سر به فلک کشیده حس حضور در دنیایی دگرگون را القا می‌کند.
• پدل‌بورد، کایاک و عکاسی حرفه‌ای: آب آرام و بدون موج دریاچه پشت سد، بستری ایده‌آل برای ورزش‌های آبی نظیر پدل‌بوردینگ و کایاک‌سواری فراهم کرده است. انعکاس آسمان آبی و صخره‌های زاگرس در آب زلال، چشم‌اندازهایی خلق می‌کند که سوژه‌ای ناب برای عکاسان طبیعت است؛ نمایی مبهوت‌کننده که یادآور پیچ‌های آبی معروف دره خزینه در مجاورت رودخانه سیمره است.
• برکه زمزم و زیستگاه سنجاب ایرانی: در نزدیکی تنگه کافرین، چشمه‌ها و برکه‌ای مصفا موسوم به «برکه زمزم» قرار دارد که آب گوارای آن سرسبزی مضاعفی به منطقه بخشیده است. جنگل‌های متراکم بلوط و بنه اطراف تنگه نیز یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های طبیعی سنجاب ایرانی (گونه نمادین جنگل‌های زاگرس) محسوب می‌شود.
بهترین فصل سفر به تنگه کافرین؛ چه زمانی راهی ایلام شویم؟
اقلیم شهرستان بدره و تنگه کافرین به دلیل مجاورت با سد سیمره و رشته‌کوه کبیرکوه، اقلیمی معتدل کوهستانی با تابستان‌های نسبتاً گرم و زمستان‌های خنک است. بر این اساس، بهترین بازه‌های زمانی سفر عبارتند از:
۱. فصل بهار (اسفند تا اواخر اردیبهشت): بهشت واقعی زاگرس در بهار متولد می‌شود. دامنه‌های سرسبز، گل‌های شقایق وحشی، هوای مطبوع و پرآب بودن دریاچه سد سیمره، این فصل را به بهترین زمان ممکن برای سفر تبدیل کرده است.
۲. فصل پاییز (مهر و آبان): در پاییز هوا رو به خنکی می‌رود و خلوت بودن تنگه در کنار زرد و نارنجی شدن برگ درختان بلوط، اتمسفری آرام و رویایی برای طبیعت‌گردان و علاقه‌مندان به عکاسی به ارمغان می‌آورد.
نکات کاربردی، لوازم ضروری و راهنمای اقامت
برای تجربه سفری ایمن و لذت‌بخش به تنگه کافرین، رعایت توصیه‌های زیر به گردشگران عزیز پیشنهاد می‌شود:
• استفاده الزامی از جلیقه نجات: عمق آب در بخش‌های میانی و انتهایی تنگه به چند ده متر می‌رسد؛ بنابراین پوشیدن جلیقه نجات هنگام سوار شدن به قایق یا انجام هرگونه ورزش آبی برای همه افراد، حتی شناگران حرفه‌ای، الزامی است.
• کفش عاج‌دار و صندل آب‌پیمایی: اگر قصد پیاده‌روی کوتاه در کناره‌های صخره‌ای یا پیاده شدن در انتهای تنگه را دارید، کفش ضدلغزش همراه داشته باشید.
• کیف ضدآب (درای‌بگ): برای محافظت از دوربین، گوشی هوشمند و مدارک هویتی در برابر ترشحات آب در هنگام قایق‌سواری سریع.
• اقامتگاه‌های بومگردی: در شهر بدره و روستاهای پیرامون نظیر ولیعصر و کلم، اقامتگاه‌های بومگردی روستایی با معماری سنتی و غذاهای لذیذ محلی زاگرس آماده پذیرایی از مسافران هستند. همچنین هتل‌های شهر ایلام و دره شهر گزینه‌های اقامتی مناسبی را در فاصله یک ساعته فراهم می‌کنند.
• پاسداری از طبیعت زاگرس: تنگه کافرین نگین ارزشمند طبیعت غرب ایران است؛ لطفاً از رها کردن پسماند در آب یا کوهستان اکیداً خودداری کرده و آرامش زیست‌بوم جانوران منطقه را پاس بداریم.
