باغ دولت‌آباد چهار منار از باغ‌های قدیمی شهر یزد در کشور ایران می‌باشد.
بادگیر عمارت

بادگیر آن با ارتفاع ۳۳/۸ متر بلندترین بادگیر خشتی شناخته شده در جهان است.این باغ در تاریخ ۱۳۴۶/۱۲/۲۳ به شماره ۷۷۴ در ردیف آثار ملی ایران قرار گرفته‌است؛ و همچنین یکی از باغ‌های ایرانی ثبت شده در میراث جهانی توسط یونسکو است.

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

باغ دولت آباد یزد کجاست؟

در اواخر دوره سلسله افشاریه، محمد تقی خان بزرگ که جزء خاندان خوانین یزد بود، باغ دولت آباد را در شهر یزد احداث نمود. محمد تقی خان قناتی را ایجاد کرد که آب مهریز را به باغ دولت آباد یزد می رساند. قدمت ساخت باغ دولت آباد یزد به سال ۱۱۶۰ هجری قمری باز می گردد.

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

مساحت باغ دولت آباد یزد در حدود 700 مترمربع می باشد. در فضای این باغ ساختمان ها، حوض ها، آبنماها و گل های بسیاری به چشم می خورد. از سنگ مرمر شهر مراغه در بناهای باغ دولت آباد یزد استفاده شده با اینکه سنگ مرمر یزد در آن زمان زبانزد و مرغوب بود و جای تعجب داشت که چرا بکار نرفته است.

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

مرتفع ترین بادگیر که در ایران است، بادگیر باغ دولت آباد یزد، که به شکل منشور است. بعلاوه بلندترین بادگیر جهان با ارتفاع حدود 34 متر شناخته شده است.

پلان باغ دولت آباد یزد از دو بخش اندرونی و بیرونی تشکیل شده که عبارتند از:

بخش اندرونی باغ شامل: بادگیر تابستانه، ساختمان زمستانه، حرمخانه، آشپزخانه، درشکه خانه، برج دیده بانی، اتاق های خدمه، آب انبار خصوصی و اصطبل های تابستانه و زمستانه است. این بخش از باغ محل سکونت حاکم بود.

بخش بیرونی باغ شامل:  ساختمان سردر اصلی، ساختمان تالار آئینه، ساختمان تهرانی، دو برج دیده بانی، دو بازارچه، دیوانخانه و آب انبار عمومی است.

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

تاریخچه باغ دولت‌آباد

باغ دولت‌آباد در یزد در اواخر دوره افشاریه و در سال ۱۱۶۰ ه‍.ق توسط محمد تقی خان بافقی معروف به (خان بزرگ) که وی سرسلسله خاندان خوانین یزد بود احداث گردید. مرحوم محمدتقی خان ابتدا قناتی به طول ۶۵ کیلومتر را احداث نمود و آب را از مهریز به یزد و محل کنونی باغ دولت‌آباد رساند و سپس مجموعه حکومتی (دارالحکومه) خو د را بنا کرد. این باغ با مساحتی درحدود ۷۰/۰۰۰ مترمربع شامل ساختمان‌ها، حوض‌ها و آبنماهای بسیاری بوده که در فضای بین آن‌ها باغ‌های با درختان انار و انگور و… باگل‌های فراوانی زینت بخش محیط بوده‌اند

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

قنات تاریخی عظیم دولت‌آباد با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال از احداث پنج رشته قنات تشکیل شده و از ارتفاعات مهریز سرچشمه می‌گرفته و پس از مشروب کردن بخشی از زمین‌های مهریز و به کار انداختن چند آسیاب آبی و طی بیش از ۵۰ کیلومتر به یزد می‌رسیده و باغ دولت‌آباد را آبیاری می‌کرده. اما این باغ در حال حاضر توسط چاه نیمه عمیق مجاور آبیاری می‌شود.

تقی خان بافقی پدر عبدالرضا خان یزدی و جد سلطانعلی خان وزیر افخم و خانواده‌های افخم ابراهیمی و افخمی است. مدارک مربوط به این موضوع در میان اسناد شخصی خانواده افخم ابراهیمی حفظ و نگهداری گردیده‌است.

معماری باغ دولت آباد یزد

هوای خنکی از ترکیب باد و آب که در حوض های داخلی بنا در جریان می باشد به بخش تالارها و شاه نشین وارد می شود. به همین دلیل به این قسمت بنا، ساختمان تابستانه باغ دولت آباد می گفتند.

در باغ دولت آباد یزد درختان سرو و کاج، قنات با طول 65 کیلومتر، باغچه های درختان انگور و انار و آب نمایی با طول 206 متر و عرض 6 متر دیده میشود.

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

قنات باغ دولت آباد یزد دارای قدمتی بیش از دویست سال است. این قنات عظیم از اتصال دادن 5 رشته قنات درست شده که سرچشمه آن از ارتفاعات مهریز می باشد. از آب این قنات برای اراضی مهریز و فعالیت چند آسیاب آبی و استفاده در بعضی از آبادی های اطراف یزد به کار برده می شد.

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

بناهای مختلفی در اطراف باغ دولت آباد یزد واقع شده که معمار همانند یک بازی آب را به درون فضاها برده و باز خارج کرده است. آب در ابتدا وارد حوض یکپارچه مرمردر زیر بادگیر می جوشد و بالا می آید سپس وارد حوض وسط هشتی می شود. از آنجا وارد سه حوض در سه شاه نشین شده و در مقابل اتاقها سه سینه کبک از سنگ مرمر قرار گرفته و زمانی که آب کم است، آن را بیشتر نشان دهد. آب بعد وارد حوض کلگی و سپس وارد جوی های دو طرف کرت جاری می شود و به سردر وارد شده و در برخی موارد وارد آبگردانی می شد که نمای زیبایی را ایجاد می کرد. بعد جریان آب از عمارت خارج شده و به استخر بزرگی می رسد که از آنجا این آب به آبادی ها و خیابان ها می رفت و برای کشت و زرع استفاده می گردید.

امروزه، مجموعه باغ دولت آباد توسط یکی از نوادگان مرحوم محمد تقی خان اداره می شود. طراحان علاقه مند به باغ ایرانی  همچنان از معماری باغ دولت آباد یزد اطلاعات کسب می کنند.

باغ دولت آباد یکی از جاذبه های تاریخی یزد می باشد که در تاریخ 23 اسفند 1346 و با شماره ثبت 774 به فهرست آثار ملی کشور اضافه شد.

آدرس باغ دولت آباد یزد در خیابان شهید رجایی قرار گرفته است و شما می توانید در تور یزد گردی به این منطقه تاریخی هم سری بزنید و لذت ببرید.

بخشهای مختلف باغ

این باغ از دو بخش کلی اندرونی و بیرونی (جلوخان) تشکیل می‌شود.

دولت‌آباد از دیدگاه گونه‌شناسی عملکردی، باغ «سکونتگاهی-حکومتی» است. به نحوی که باغ بیرونی محل انجام تشریفات حکومتی، مراسم ورزشی و اداره امور شهر بوده‌است و باغ اندرونی، بخش خصوصی و اقامتگاهی مجموعه به‌شمار می‌رفته‌است. درباغ‌های سکونتگاهی-حکومتی، عرصه اندرونی را از سایر عرصه‌ها کاملاً متمایز می‌کردند و حتی دربان یا حاجبی را برای نظارت بر آن تعیین می‌کردند.

بخش اندرونی

این بخش محل سکونت حاکم و خانواده اش شامل ساختمان‌های زیر بوده‌است:

ساختمان هشتی (بادگیر تابستانه)حرمسرابهشت آیینمطبخبرج دیدبانیآب انبار خصوصیاصطبل تابستانه و زمستانه

ساختمان هشتی

ساختمان (عمارت) هشتی از مهم‌ترین بخش‌های مجموعه به‌شمار می‌رود که در آن، تلفیق جریان هوا و آب به زیباترین شکل صورت گرفته‌است. در این ساختمان با تلفیق باد و آب که درحوض‌های داخل ساختمان درجریان است هوای خنک از زیر بادگیر به قسمت شاه‌نشین و تالارها انتقال پیدا می‌کند. به همین دلیل به این بنا، ساختمان تابستانه نیز گفته می‌شود.
این بنا از سه شاه نشین با درهای مشبک٫ اتاقک بادگیر٫ هشتی و دو اتاق پستو تشکیل شده و شکل کلی بنا شبیه به یک هشت ضلعی است، همچنین بادگیر قرار گرفته بر آن نیز از نوع هشت تنبوشه می‌باشد.
سقف قسمت میانی (هشتی) دارای کاربندی زیبایی که اثر استاد حاجی علی اکبر آخوند است که با سیم گل و دمگیری گچی به طرزی بسیار ماهرانه اجرا شده‌است.

برج دیده‌بانی

برج دیده‌بانی

اطراف باغ دولت‌آباد توسط دیوار بلند خشتی که دارای یک برج دیده‌بانی می‌باشد احاطه شده‌است.

بخش بیرونی

این بخش محل استقرار کاروانها، همچنین رسیدگی به امور حکومتی و شامل ساختمان‌های زیر بوده‌است:

جلوخان و سردرتالار آیینهعمارت تهرانیدو بازارچهآب انبار عمومی

عکسهای باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

باغ دولت آباد یزد از بهترین باغ های ثبت شده در یونسکو

منبع : eneshat،fa.wikipedia
نویسنده

یک نظر بنویسید