مسجد شاه که به نام‌های مسجد سلطانی و از زمان انقلاب ۱۳۵۷ ایران به مسجد امام یا مسجد امام خمینی نیز شهرت دارد، در منطقه بازار تهران قرار دارد و از بناهای دوره قاجار است. این اثر در تاریخ ۱ مهر ۱۳۶۳ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.مسجد شاه تهران یا مسجد سلطانی، از جمله بناهای ساخته شده در دوره قاجار می باشد که پس از انقلاب اسلامی نامش به مسجد امام تهران تغییر کرد. تاریخچه مسجد شاه تهران به سال ۱۲۲۲ برمیگردد که به دستور فتحعلی شاه قاجار آغاز و در سال ۱۲۴۰ به پایان رسید.

مسجد شاه تهران

مسجد شاه تهران کجاست؟

مسجد شاه تهران از قدیمی ترین مساجد تهران می باشد که قدمتی ۱۸۰ ساله دارد. طبق اسناد موجود کلنگ ساخت این مسجد در سال ۱۲۲۲ توسط فتحعلی شاه قاجار زده شد و ساخت آن حدود ۱۸ سال به طول انجامید. در ابتدا این بنا به مسجد سلطانی تهران معروف بود ولی پس از گذشت زمان، نام آن به مسجد شاه و سپس به مسجد امام تهران تغییر کرد. فتحعلی شاه همزمان با دستور به ساخت این مسجد، دستور به ساخت دو مسجد دیگر با نام های مشابه آن یعنی مسجد سلطانی بروجرد و مسجد سلطانی قزوین را نیز داد. از حیث تاریخی وقایع مهمی در مسجد شاه انجام شده است که مهم ترین آنها را می توان به چوب بستن دو تن از بازاریان تهران به بهانه افزایش قیمت قند توسط علاء الدوله دانست، که سرانجامش آغاز جنبش مشروطه در تهران بود.

مسجد شاه تهران

مسجد شاه در بازار تهران در سال ۱۳۰۷ توسط ناصر الدین شاه قاجار مورد مرمت قرار گرفت و دو مناره جدید در دو طرف گلدسته های آن اضافه شد. همچنین ساعت این مسجد نیز از ساخته های زمان ناصر الدین شاه می باشد. مسجد شاه یا امام تهران به دلیل موقعیتی که در بازار تهران دارد همواره محل برگزاری وقایع مهمی نیز بوده است. از جمله این وقایع می توان به فتوای میرزای شیرازی در مورد تنباکو، قیام بر علیه لایحه انجمن‌ های ایالتی و ولایتی، آغاز شکل گیری هسته های اولیه جنبش مشروطه، ترور حاج علی رزم آرا و … اشاره کرد.

مطلب پیشنهادی:  مجموعه تاریخی ابراهیم خان کرمان

مشخصات بنا

فضایی‌ست مربعی با تقارن نقطه‌ای و حیاط مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله، ۴ ایوان در وسط ۴ ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، ۳ شبستان اصلی در کنج‌ها و حوض مربعی در مرکز حیاط.

این مسجد با قدمتی در حدود ۱۸۰ سال از زیباترین مساجد تاریخی تهران است. بانی آن فتحعلی‌شاه قاجار (۱۲۱۲–۱۲۵۰ هـ. ق) بود و از این رو در آغاز آن را مسجد شاه می‌نامیدند. بنابر شواهد تاریخی این مسجد دومین مسجد جامع بزرگ تهران بعد از مسجد جامع بازار یا جامع عتیق بود.

بنابر کاشی‌نوشته‌ها و کتیبه‌هایی که در ایوان جنوبی مسجد به جای مانده، زمان تقریبی شروع ساخت آن سال ۱۲۱۲ یا ۱۲۲۴هـ. ق است. در سال ۱۳۰۷هـ. ق به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار درِ اصلی در جهت شمال تعمیر و نیز به دستور وی دو مناره در دو طرف گل‌دسته مسجد ساخته شد؛ بنابراین تکمیل‌کننده اصلی آنرا می‌توان ناصرالدین‌شاه قاجار نامید. این مسجد، بنایی چهار ایوانی است که شبستان‌های اصلی آن در جبهه جنوبی قرار دارد و معماری کلی و نیز پاره‌ای از جزئیات آن از مسجد وکیل شیراز گرفته شده و در طراحی و ساخت آن مانند سایر ابنیه آن زمان هنرمندان شیرازی دست داشته‌اند.

پلان مسجد شاه تهران

مسجد شاه تهران

طرح کلی ساخت این مسجد برگرفته از مسجد وکیل شیراز می باشد و همچنین در ساخت آن از هنرمندان شیرازی نیز کمک گرفته شده است. پلان معماری مسجد شاه تهران به صورت مربعی شکل بوده و با مساحت یازده هزار متر به صورت چهار ایوانی ساخته شده است و بنای آن با کاشی های رنگارنگ و به سبک معماری ایرانی تزئین شده است. مسجد امام تهران سه شبستان دارد که که مهم ترین آنها در ضلع جنوبی آن واقع شده است. همچنین این مسجد سه سردر دارد که سردر شمالی آن، جنب خیابان پانزده خرداد واقع شده است و سردرهای شرقی و غربی آن به ترتیب به بازار صحافان و بازار بزرگ تهران راه دارند. سردر شمالی مسجد چهار متر ارتفاع و سه متر عرض دارد و سال ساخت مسجد برو روی آن حک شده است.

مطلب پیشنهادی:  مجموعه کلیساهای آذربایجان

مسجد شاه تهران

صحن مسجد شاه در تهران به صورت مربعی شکل و در ابعاد ۶۵ در ۶۵ متر ساخته شده است. در مرکز صحن حوض بزرگی واقع شده است و تمام فضای صحن با سنگ فرش پوشیده شده است. در چهار جهت صحن، چهار ایوان قرار گرفته است که در اطراف آنها دهانه های شبستان ها وجود دارد. ایوان شمالی از سایر ایوان ها بزرگتر بوده و فضای آن جهت برگزاری مراسم نماز مورد استفاده قرار میگیرد، همچنین دو گلدسته و ساعتی که در دوره ناصر الدین شاه به این مسجد اضافه شد در این ایوان قرار دارند. ایوان جنوبی مسجد شاه تهران به دلیل وجود مقصوره گنبدداری و همچنین محراب اصلی به عنوان ایوال اصلی این مسجد شناخته می شود. در تزئین ایوان اصلی از کاشی های رنگارنگ استفاده شده است که دور تا دور آن نام فتحعلی‌‌ شاه که با خط نستعلیق توشته شده است به چشم می خورد.

در این مسجد نام معمار سازنده آن به چشم نمیخورد اما به توجه به اینکه معماری اصلی دربار فتحعلی‌شاه، عبدالله خان معمارباشی بوده است، می توان این احتمال را داد که معماری این مسجد نیز توسط شخص مذکور انجام شده باشد.

مسجد شاه در تهران به عنوان اثر یک تاریخی و مذهبی در تاریخ یک مهر سال ۱۳۶۳ با شماره ثبت ۱۶۶۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

آدرس مسجد شاه تهران : شهر تهران، خیابان ۱۵ خرداد، روبروی ناصرخسرو

مساجد مشابه

مسجد سلطانی تهران همراه با مسجد سلطانی بروجرد و مسجد سلطانی قزوین از ساخته‌های دوران فتحعلی‌شاه قاجار هستند اما مسجد سلطانی بروجرداز دو نمونه دیگر بزرگتر و قدیمی‌تر است.

مطلب پیشنهادی:  برج گنبد قابوس ، برج قابوس گنبد کاووس

وقایع مهم در مسجد شاه تهران

در تاریخ ۲۰ آذر ۱۲۸۴، علاءالدوله دستور به چوب بستن و تحقیر عمومی دو تن از بازاریان به بهانه بالابودن قیمت قند کرد. حکم فلک حاجی سید هاشم قندی و حاجی سید اسماعیل خان در حیاط مسجد شاه انجام شد که واکنش اعتراضی بازار تهران و آغاز جنبش مشروطه در تهران را به همراه داشت.

حاج‌علی رزم‌آرا، نخست‌وزیر وقت ایران در روز ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ در مسجد شاه به ضرب گلوله یکی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.

عکس های مسجد شاه تهران

مسجد شاه تهران

مسجد شاه تهران

مسجد شاه تهران

مسجد شاه تهران

منبع : eneshat،fa.wikipedia
نویسنده

یک نظر بنویسید