قعله تاریخی قهقهه از بهترین جاذبه های گردشگری اردبیل و از اماکن تاریخی و جاهای دیدنی مشگین شهر می باشد که تبعیدگاه مجرمان سیاسی است .

پیشینه و موقعیت دژ قهقهه

طبق تحقیقات باستان‌شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می‌رسد. در زمان بابک و صفویه از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و سال‌ها به عنوان خزانه سلطنتی و مهم‌ترین زندان مورد استفاده قرار گرفته‌است.

قلعه قهقهه مشگین شهر

این قلعه در تپه‌سنگی به ارتفاع تقریبی ۳۰۰ متر از زمین‌های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیرقابل نفوذ احداث نموده‌اند که با گذشت سالیان دراز هم‌اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیرممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان‌پذیر است سطح قلعه حدود ۵ هکتار (۱۰۰×۵۰۰) و اختلاف سطح در سطح فوقانی قلعه کمتر از ۳۰ متر است.

قلعه قهقهه مشگین شهر

آدرس قلعه قهقهه مشگین شهر : اردبیل٬ مشگین شهر ٬ ۸۵ کیلومتری شمال شرقی مشگین شهر

بیشتر وقایعی که مورخان درباره قلعه قهقهه ذکر کرده اند، مربوط به دوران صفویه است اما این به معنی آن نیست که این قلعه دردوران صفویه ساخته شده. اتفاقا تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده نشان می دهد که استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می رسد.این قلعه که در زمان بابک خرمدین و صفویه اهمیت بسیار زیادی داشته است، سال ها به عنوان خزانه سلطنتی و مهم ترین زندان حکومت استفاده شده است. قلعه ای که تبعیدگاه مجرمان سیاسی بود.این بنا در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ تحت شماره ۶۱۹۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

قلعه قهقهه مشگین شهر

مشخصات کلی قلعه قهقهه

نام

قلعه قهقهه مشگین شهر

قدمت

دوران قبل از اسلام

ویژگی خاص

تبعیدگاه مجرمان سیاسی

پیشنهادات

بهترین زمان بازدید

بهار

مدت زمان بازدید

یک روز

قلعه قهقهه مشگین شهر

قلعه قهقهه قلعه‌ای مشهور بودکه در ناحیۀ یافت از توابع قراچه‌داغ بر بالای کوه بلندی ساخته شده بود. قلعه در زمان صفویه مخفیگاه خزاین و مجلس شاهزادگان و امرای مغضوب بود. دفاع از آن آسان و دست یافتن بدان سخت بود زیرا دامنۀ کوه معبری تنگ و دشوار داشت.دژ قهقهه (قاه‌قاه قالاسی) در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان مشگین شهر در استان اردبیل قرار دارد. این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی – مانند شاهزادگان صفوی – در زمان گذشته بوده‌است در تاریخ شهرت بسیاری دارد. قهقهه از لحاظ لغوی به معنای آواز بلند در خنده و همچنین به معنای آواز کبک می‌باشد. دژ قهقهه در بخش مرادلو ، ما بین روستای گنچویه و قره آغاج کلان از توابع مشگین‌شهر و در فاصله ۸۵ کیلومتری شمال مشکین شهر در استان اردبیل واقع شده است.طبق تحقیقات باستان‌شناسی به عمل آمده استقرار این قلعه به دوران قبل از اسلام می‌رسد. در زمان بابک و صفویه از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتی و مهم‌ترین زندان مورد استفاده قرار گرفته است.قلعه قهقهه یکی از استوارترین و تسخیر ناپذیرترین قلعه های ایران بوده که بعد از گذشت سال ها هنوز هم شکوه و استحکام خود را حفظ کرده استقهقهه‌، احتمالا نام برخی از مکان‌های دیگری نیز بوده است‌، چنان ‌که دهی از دهستان میان ولایت حومه شهر مشهد نیز به همین نام است.

قلعه قهقهه مشگین شهر

مشخصات بنای قلعه قهقهه :

به گفته یکی از کارشناسان باستان شناسی این قلعه از واحدهای تاسیسات دفاعی، نگهبانی، زندان، مخازن و انبار تشکیل شده و تمامی نکات امنیتی در احداث این قلعه برای نگهداری زندانیان رعایت شده است.این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی ۳۰۰ متر از زمین‌های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده‌اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان‌پذیر است سطح قلعه حدود ۵ هکتار (۱۰۰×۵۰۰) و اختلاف سطح در سطح فوقانی قلعه کمتر از ۳۰ متر است. شگفت انگیزترین معماری قلعه شبکه آب آن است. تنها راه استحصال آب در این دژ جمع کردن آب‌های سطحی حاصل از آب باران و بارش برف است . دژبانان و یا ساکنان برای اندوختن آب حفره‌هایی مانند حوضچه در مسیر آب باران روی صفحه افقی در دل سنگ کنده‌اند که از آن جمله می توان به چهار مخزن به قطر پنج متر در قسمت شمال شرقی و تعداد ۱۱ آب انبار به ابعاد ۵۰×۱۰×۲٫۵در قسمت غربی قلعه اشاره کرد. در نگاه اول علت استفاده این حوضچه ها در دل کوه و در ارتفاعات که به شکل بدیعی کنده شده برای بیننده مبهم است اما مطالعه تاریخ این منطقه نشان می دهد که این حوضچه ها به راستی برای تامین آب آشامیدنی استفاده شده است.بلندترین بخش دژ قسمت جنوبی آن است. آثاری در این قسمت دیده می‌شود که حکایت از وجود یک ساختمان ۲۲×۲۴ متری دارد که هم اکنون با خاک یکسان شده و به احتمال قوی جایگاه نگهبانان بوده‌است؛ چرا که این قسمت به طور کامل به قلعه و دره‌های همجوار اشراف دارد.

مطلب پیشنهادی:  برج گنبد قابوس ، برج قابوس گنبد کاووس

قلعه قهقهه مشگین شهر

این ساختمان با ملات گچ آهگ و آجر ساخته شده بوده‌است.این دژ شامل سه دیوار یا سه حصار متداخل است و حصار چهارم به عنوان زندان از آن استفاده می‌شده است. تنها مسیر صعود به قلعه از مسیر شمال شرقی است که پس از حدود یک ساعت پیمایش مسیر می‌توان به ورودی قلعه رسید. این ورودی، راهرویی با طاق جناقی است که از سنگ و آجر ساخته شده و از آن به محوطهٔ قلعه راه وجود دارد. زندان دژ در منتهی‌الیه قسمت شرقی قلعه واقع شده و راه ورودی آن حفره‌ای طبیعی است که در دل تخته سنگی عظیم و قطور وجود دارد و با قراردادن سنگی دیگر در مقابل آن، همچون در، زندان را محصور می‌کردند. ۳ قسمت فضای زندان به پرتگاه و به‌ سوی دره‌ای ۸۰ متری است.سطح فوقاني صفه قله که تاسيسات قلعه در آن ها بنا شده نسبتا مسطح و در حدود يک هکتار وسعت دارد اين قلعه در ۴ طرف داراي بريدگي هاي عمودي و پرتگاه هاي رفيعي است که نفوذ ناپذير مي باشد تنها در بخش کوچکي از ضلع غربي داراي بريدگي هاي کم ارتفاع و با شيب هاي نسبتا ملايم مي باشد که به دامنه ها راه پيدا مي کند در بريدگي ها کم ارتفاع پله هاي کم عرض کنده شده و در بعضي نقاط به آن افزوده اند در هر حال محل عبور و صعود به قلعه در حد و ظرفيت يک نفر بوده است. با احداث باروها – برج ها – دروازه ها در مسير هاي ورودي بر صلاحيت قلعه افزوده اند. مصالح به کار رفته سنگ مالون ماسه اي و آذرين با ملات گچ مي باشد طاق هشتي و بخشي کوچکي از تاسيسات روي قلعه آجر چهار گوش مي باشد. واحدهاي تشکيل دهنده قلعه اعم از تاسيسات دفاعي – نگهباني – زندان – مخازن – انبار و … هنوز مطالعه نشده است لازم است به موازات عمليات حفاظتي و ساماندهي پژوهش هاي باستان شناسي نيز انجام پذيرد. در ارتفاعات قلعه و در دامنه هاي آن هيچ گونه چشمه اي مشاهده نشده است تنها منبع تامين آب مورد نياز ساکنان قلعه حوضچه هايي است به طول و عرض تقريبي ۵×۳ متر و عمق ۲ الي ۴ متر که در مسير آب باران روي صفه فوقاني کنده شده و در زمستان ها با آب برف و باران پر مي شده است آب اضافه بر آن احتمالا بوسيله قاطر و حيوانات بارکش از روستاي همجوار به قلعه حمل مي شده است ارتفاع قلعه از سطح دريا ۱۱۷۹ متر و از بستر دره هاي اطراف ۳۰۰ متر مي باشد.

مطلب پیشنهادی:  روستا و گورستان تاریخی اونار ،‌ گورستان اونار تلفیق فرهنگ و سنن بومی

قلعه قهقهه مشگین شهر

دژ قهقهه در زمان صفویان :

قلعه قهقهه با وجود امکانات طبیعی و اندکی تغییر به دست بشر، دژی مستحکم و دست نیافتنی و محلی امن جهت نگهداری خزاین و جواهرات سلطنتی و شورشیان خطرناک و زندانیان سیاسی بوده‌است. اسکندر بیگ مولف کتاب عالم آرای عباسی می‌نویسد: «قهقهه قلعه‌ای عالی است واقع در قراجه داغ بر فراز قله کوه سنگی است که ساکنین آن با قلعه فلک‌الافلاک و نگهبانان آن با شب‌زنده‌داران فلک الافلاک همرازند».همچنین محمد یوسف واله اصفهانی مولف کتاب خلد برین چنین می‌نویسد: «نسیم سبک خیز را مجال عبور از حوالی قلعه قهقهه نیست».شاید هیچ کدام از پادشاهان صفوی به اندازه شاه تهماسب از این قلعه استفاده نبرده باشند. آنقدر که گفته می شود قلعه قهقهه در عصر شاه تهماسب اول صفوی یکی از پر رونق ترین قلعه های ایران بوده است. شاه تهماسب که بسیار مستبد و خودکامه بود، با زندان کردن بیشتر اطرافیانش در این زندان، رونق زیادی به قلعه قهقهه بخشیده بود! او هر کس را که مورد کوچک ترین سوء ظن و سوء تفاهم قرار می گرفت یا می کشت، یا راهی قلعه مخوف قهقهه می کرد!قلعه از مهم ترين و مستحکم ترين قلعه هاي دوره صفويه بوده است که شاهزادگان واميراني چون سام ميرزا (برادر شاه تهماسب) _ القاص ميرزا _ اسمعيل دوم _ خان احمد خان حاکم گيلان _ امير خان _ حاکم ترکان و … در آن زنداني بوده اند. در زمان جنگ هاي ايراني و عثماني خزاين شاهان صفوي در آن نگهداري و حفاظت مي شده است اهميت اين قلعه از اواخر دوره صفويه بتدريج کمتر شده ودر دوره قاجاريه به يکباره متروکه شده است. احتمال دارد اين قلعه نيز چون قلعه هاي بابک_ پيغام _ پشتو _ نودوز و … در دوره هاي قديم تر و حتي در قبل از اسلام نيز به لحاظ اهميت سوق الجيشي مورد استفاده بوده باشد لازم است در جريان حفاظت و ساماندهي براي نگهداري و مطالعه کليه يافته هاي باستان شناسي مخصوصا سفال دقت کافي مبذول گردد.

قلعه قهقهه مشگین شهر

زندانیان دژ قهقهه :

شاه اسماعیل دوم معروفترین زندانی قلعه است. اسماعیل میرزا  که بعدها بعنوان شاه اسماعیل دوم به تخت نشست، فرزند شاه تهماسب یکم صفوی است. وی مردی شجاع جنگجو و تیغ‌ زن بی‌دریغ بود و به علت زیاده‌ روی و دخالت در امورات پدری و گردن ندادن به فرامین پدر دستگیر و در قلعه قهقهه به مدت ۱۹ سال و ۶ ماه و ۲۱ روز و تا مرگ پدر در زندان مخوف دوام آورد و سرآنجام با گردش دوران پا به قدرت نهاد و بسیاری از کسان و خویشان را که در این مدت پادرمیانی نکرده بودند از دم تیغ گذراند.القاص ميرزابرادر ديگر شاه طهماسب نيز مدتي در قلعه قهقهه زنداني بود. وي بعلت پاره‌اي نارضائيها بر ضد برادر قيام كردوبه سلطان سلیمان عثماني پناهنده شدوسلطان را بجنگ با ايران تحريك كرد لیكن سرانجام گرفتارشدودر قلعه قهقهه محبوس  گرديد و چندي بعد بفرمان پادشاه او را از فراز قلعه بزير افكندند.آخرين واقعه مهمي كه درقهقهه اتفاق افتاده است طغيان زندانيان قلعه قهقهه‌درسال ۱۰۱۹ در دوران سلطنت شاه عباس اول است. درين سال عده‌اي ازعثمانيان كه درجنگهاي ايران و عثماني اسير شده و در قلعه قهقهه محبوس بودند دست بشورش زده كوتوال قلعه مظفر بيگ قراواغلو را كشته اسلحه و تفنگ موجود در قلعه را بدست آورده درهاي قلعه را بستند وتا دوماه دربرابرسپاه شاهي مقاومت كردنداما سرانجام شاه عباس قلعه راتسخير و محصوران را از ميان برداشت.

مطلب پیشنهادی:  خانه علی مسیو از خانه های تاریخی تبریز

قلعه قهقهه مشگین شهر

مهمترین ویژگی قلعه قهقهه :

قلعه قهقهه از نظر ارتفاع قرار گیری و مصالح به کار رفته در آن، شبیه تمام قلعه های ایران است، اما یک ویژگی مهم، این قلعه را مورد توجه بیشتری قرار داده است. قلعه قهقهه یکی از استوارترین و تسخیر ناپذیرترین قلعه های ایران بوده که بعد از گذشت سال ها هنوز هم شکوه و استحکام خود را حفظ کرده است، آنقدر که هنوز ورود به این قلعه تقریبا غیر ممکن است، مگر در شرایط جوی مناسب و خاص. استحکام این دژ البته از چشم پادشاهان صفوی دورنمانده و آنها همیشه با بهره برداری از این مزیت فوق العاده قلعه از آن برای اهداف سیاسی شان استفاده کرده اند. چنانکه مولف تاریخ عالم آرای عباسی در این باره می نویسد: «هیچ پادشاه ذی شوکت کمند همت بر کنگره تسخیر آن حصن بلند ارکان نینداخته و آرزوی گرفتن آن عالی بنیان در مخیله هیچ یک ازسلاطین کشور گیر صورت نبسته».

قلعه قهقهه مشگین شهر

بهترین زمان صعود به قلعه:

بهترین موقع سال برای دیدن این قلعه ایام نوروز تا نیمه اردیبهشت می باشد چرا که درزمستان صعود به آن مشکل است و در تابستان هوای منطقه خیلی گرم و سوزان است.

آب و هوای منطقه :

آب و هوای این منطقه بدلیل کوهستانی بودن زمستان سرد وتابستان معتدلی دارد.

قلعه قهقهه مشگین شهر

موقعیت مکانی و مسیر رسیدن به قلعه:

این قلعه در حدود ۱۰۰ کیلومتری شهرستان اهر و حدود ۲۰ کیلومتری روستای وجنی قراردارد. از دو مسیر میتوان به آن محل رفت. ازطریق جاده مشکین شهر به پارس آباد وبعداز گذر از کنکرلو سه راهی هست که سمت چپ سه راهی تابلو قلعه قابل رویت است فاصله قلعه تا آن سه راهی حدود ۴۵کیلومتر است. ونیز ازطریق جاده اهر-ورگهان و سپس وجنی میتوان به این قلعه رفت.

منبع : tripyar،fa.wikipedia
نویسنده

یک نظر بنویسید