معماری ، سنت و تاریخ ایران زمین که در جهان زبانزد است و گویای قدمت این مرز و بوم می باشد . گنبد سلطانیه آرامگاه اُلجایتو است که به دستور خودش در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامیبه‌شمار می‌رود. گنبد سلطانیه در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیده‌است.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

گنبد سلطانیه کجاست؟

گنبد سلطانیه، بزرگترین گنبد تاریخی ایران در شهر سلطانیه در استان زنجان می باشد. گنبد سلطانیه زنجان، یکی از شاهکارهای معماری دوره اسلامی و بزرگترین گنبد آجری جهان است.

این بنا در حد فاصل سال های ۷۰۲ تا ۷۱۲ هجری قمری به دستور اولجایتو پادشاه مغول معروف به سلطان محمد خدابنده و نظارت خواجه رشید الدین فاضل همدانی به نیت کاربرد آرامگاهی ساخته شد. گنبد سلطانیه زنجان، مدتی پایتخت شهریاران ایران بوده و هم اینک آرامگاه سلطان محمد خدابنده است.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

معماری گنبد سلطانیه زنجان

گنبد سلطانیه زنجان آن چنان در زمانه خود منحصربفرد و مطرح بود که پس از ۱۰۰ سال از ساخت آن گنبد کلیسای سانتا ماریا دل فیوره فلورانس (که در تصویر بالا مشاهده می کنید) را با الهام از آن ساختند. گنبد مشهور سلطانیه زنجان از دور به رنگ آبی کمرنگ و نیلگون و در بعضی جهات آن به رنگ سبز هم دیده می شود. این بنا از زیباترین گنبدهای یک پوشش به شمار می رود.

گنبد سلطانیه در زنجان از لحاظ سبک و سیاق معماری، حجم، ارتباط فضاها، نسبت های موجود در اجزای مختلف، بی حرکتی و تحمل بنا نمونه ای منحصر بفرد و بی نظیر و نقطه تحولی در معماری اسلامی به حساب می آید.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

گنبد سلطانیه در زنجان بنایی هشت ضلعی با هشت مناره که سقف دو پوششه فیروزه رنگی بر روی آن قرار گرفته است. بر روی دیوارها و کتیبه های این بنا، آیات قرآنی و متن های مذهبی به خط ثلث و کوفی به چشم می خورد و همچنین گنبد سلطانیه بهترین نمونه معماری ایلخانی است.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

بنا به نظر عده ای گنبد سلطانیه،مقبره سلطان محمد خدابنده نیست و مدفن ایشان را در کوه های پیرامون سلطانیه دانسته اند. در زیر این بنا، دالان های زیر زمینی موجود است که عده کثیری آن را محل برپایی آیین و رسوم های شمنی که سلطان محمد خدابنده در مدتی که پیرو این آیین بوده  ایجاد کرده است.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

تحمل وزن ۱۶۰۰ تنی گنبد را ۸ دیوار ضخیم عهده دار است که در زاویه هر دیوار ۸ مناره وجود دارد. گنبد سلطانیه دارای ارتفاع ۵.۵ متر و قطر ۶.۳۰ متر است. گنبد سلطانیه دارای دو لایه می باشد و این یکی از دلایل ماندگاری و استحکام آن در برابر زلزله است. پلان گنبد سلطانیه در شکل زیر آورده شده:

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

گنبد سلطانیه استان زنجان سرشار از تزئینات بوده و در آن انواع تزئینات کاشی کاری، کتیبه نویسی،گچ کاری،تزئینات سنگی و چوبی و رنگ و نقاشی با نهایت ظریف کاری صورت گرفته است. در سقف ایوان های ۲۴ گانه آن، زیباترین نمونه های گچ بری به کار برده شده و برای اولین بار در تاریخ معماری اسلامی از هنر کاشی کاری در سطح پیچیده استفاده شده است. هم چنین همگی این تزیینات دو لایه بوده و فرضیات مختلفی در این زمینه ارائه شده است.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

در آرامگاه محمد خدابنده، فضای تربتخانه ای به صورت مستطیلی با طول ۶۰،۱۷ متر، عرض ۸،۷ متر و ارتفاع ۱۶ متر دیده می شود.سردابه ای در ایوان جنوبی تربتخانه قرار گرفته که در وسط آن محل قبر و دو طرف آن دو فضای کوچک وجود دارد. بنای گنبد سلطانیه زنجان در طی حدود ۷۰۰ سال گذشته تقریبا ۲ تا ۸ سانتی متر نشست پیدا کرده است.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

گنبد سلطانیه زنجان دارای سه درب ورودی است که امروزه در اصلی آن مسدود شده است. اتصال طبقات با وجود هشت پلکان مارپیچ صورت گرفته و چهار پنجره بزرگ در بالای چهار ایوان اصلی قرار دارد. وجود پنجره ها علاوه بر روشنایی داخل بنا برای تشخیص زمان هم به کار می رفت. به این صورت که اگر نور از سوراخ اصلی نوک گنبد می تابید نمایانگر هنگام اذان ظهر و اگر از پنجره های بزرگ می تابید حدود ساعت و تابش نور از پنجره های کوچک حدود دقیقه رابیان می کرد.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

سلطان محمد خدابنده ارادت خاصی به حضرت علی(ع) داشته و دلیل وجود ۱۱۰ پله بنای گنبد که در حروف ابجد مترادف نام حضرت علی (ع) است به همین عنوان می باشد.

سال ۱۳۸۴ هجری شمسی، گنبد سلطانیه در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسید. این بنا در مسیر جاده تهران به تبریز قرار داشته و زمانی که وارد مسیر اصلی این بنا می شوید از همان لحظه اول شکوه و عظمتش نمایان می شود.

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

گنبد سلطانیه زنجان که یکی از جاذبه های تاریخی استان زنجان می باشد در ۱۵ دی سال ۱۳۱۰ به فهرست آثار ملی کشور اضافه شد.

آدرس گنبد سلطانیه زنجان در ۴۳٫۷ کیلومتری شهرستان زنجان قرار گرفته است. حتما در تور زنجان گردی به این مکان تاریخی هم سری بزنید.

عکس های گنبد سلطانیه زنجان

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

گنبد سلطانیه ، آثار مهم معماری ایرانی

 

منبع : fa.wikipedia،eneshat
نویسنده

یک نظر بنویسید