محله های تاریخی با وجود فرسوده به نظر آمدن گنجینه هایی زنده و پویا بوده که به محل رفت و آمد افراد معاصر تبدیل شدند اما از آنجا که همچنان اثرها و نشانه هایی از زندگی گذشتگان به دست می دهند، ارزش به مراتب بیشتری نسبت به سایر اثرهای تاریخی دارند که افوشته از جاذبه های نطنز، از جمله آنهاست.
وارد نطنز که می شوی در جنوب شرقی این کهن باغشهر از میدان مختاری تا میدان معلم و سپس انتهای دیزاب، محله ای وجود دارد که در گذشته های دور، تنها روستایی نزدیک شهر بود که با نام و نشان و موقوفات یکی از اهالی سادات آن پیوند داشت.
افوشته با پیشینه افزون بر ۶۰۰ سال در جوار باغ ها و درختان بسیار افزون بر ۹ اثر تاریخی ارزشمند و در مواردی منحصر به فرد دارد که به فاصله اندکی از یکدیگر گرد آمدند که وجودشان بیش از هر چیز نشان دهنده هنرمندی و هنر دوستی مردمان این دیار است.

آثار تاریخی نفیسی از جمله خانه سورگاه، مقبره سید حسن واقف، مقبره میر سید واقف، حمام تاریخی، شربت‌خانه، آب انبار، مسجد، حسینیه و خانقاه، همگی در این محله منحصر به فرد جای گرفته‌اند.

آشنایی با محله افوشته ، 9 اثر تاریخی ارزشمند نطنز

۱- خانه سورگاه افوشته

خانه سورگاه از جمله مهمترین و برجسته ترین اثرهای تاریخی دهگانه نطنز محسوب می شود؛ خانه ای بزرگ بر فراز کوهی کوچک در فاصله ای نزدیک به حمام که به گفته رییس میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری نطنز، با تلاش بخش خصوصی در آستانه بازسازی برای پذیرش علاقه مندان است.
بنا به شواهد تاریخی از جمله گفته اعظم واقفی مورخ و پژوهشگر نطنزی، این بنا محل برگزاری جشن ها و پذیرایی از میهمانان و گاه حتی نیازمندان بود.

آشنایی با محله افوشته ، 9 اثر تاریخی ارزشمند نطنز

۲- مقبره سید حسن واقف

آرامگاه سید حسن الحسینی مشهور به سید واقف دارای برجی مرتفع و ۸ ضلعی با گنبد دوپوش و فیروزه رنگ و زیبا است که بر روی تپه‌ای مشرف بر محله افوشته قرار گرفته است.

گنبد این مقبره به صورت برجی ۸ ضلعی آجری و فاقد تزئینات کاشی‌کاری و گچ‌بری بوده و طول هر یک از اضلاع خارجی آن در حدود ۳.۵۷ متر و هر ضلع دارای طاق‌نمای جناقی تزئینی است که عرض طاقنما به ترتیب ۲.۲۵ متر است.

گنبد که رو به شمال شرقی دارد دارای ایوانی است به ابعاد ۲.۵ در ۳ متر با طاق رومی نسبتا مرتفع که بلندی آن تا هره در حدود ۷ متر است.

دیوارهای ایوان نیز در طرفین هر یک دارای ۲ طاق‌نمای تزئینی در ۲ مرتبه بوده که طاق‌نمای پایینی به عرض ۸۳ سانتی‌متر و طاق‌نمای بالایی که در حدود ۱ متر بالاتر قرار گرفته و دارای عرض دهنه‌ای در حدود ۱ متر است.

به گزارش تسنیم، پیرامون زندگی نامه سید حسن الحسینی یا همان سید حسن واقف، باید این چنین گفت که در سال ۷۸۶ هجری قمری،  خداوند فرزندى به میر شرف الدین حسین فرزند ابومحمد افوشته‌اى عطا فرمود که نامش را سید حسن نهادند و سپس به تاج الدین هم ملقب شد.

جاذبه طبیعی و گردشگری منطقه حفاظت شده دالانکوه

چون دوران خردسالى را پشت سر نهاد پدر، او را به مکتب عالم ربانى وپیر روشن ضمیر بابا شیخ على عارف بزرگوار نطنز رهنمون گردید تا به کسب علوم متداول زمان بپردازد و به عالم بى پایان عرفان نیز آشنایى حاصل کند.

وی از دلبستگی‌هاى دنیوى چشم پوشى نمود و تمام دارایى خود را به سال ۸۵۷هجرى قمرى وقف کرد و مردم زمان نیز کارهاى خیر و خداپسندانه‌اش را معرف او قرارداده و به سید واقفش خواندند وبه این نام مشهور شد.

سید واقف با یازده واسطه به امام سجاد(ع) نسب مى‌رساند و سید حسن حسینى یا تاج الدین حسن به‌طور آشکار به تبلیغ مذهب تشیع پرداخت و براى این کار نه تنها از وجود سخنرانان بهره گرفت، بلکه تبلیغ تشیع را با صرف هزینه زیاد، با پذیرایى از مردم توام ساخت.

آشنایی با محله افوشته ، 9 اثر تاریخی ارزشمند نطنز

۳- مقبره میر سید واقف

سومین اثر از این ۹ اثر منحصر به فرد این محله، در شمال شرقی افوشته بر فراز تپه‌ای کم ارتفاع حد فاصل بین محله میر سید و محله دیزآب قرار دارد که آرامگاهی بزرگ با طرحی جالب و زیبا مشهور به گنبد میرسید است.

بنا که رو به جنوب شرقی دارد هشت ضلعی و طول هر یک از اضلاع خارجی آن ۴.۹ متر و محیط آن بالغ بر ۲۰ متر است.

این ساختمان ۲ طبقه دارای ۸ صفه در هر طبقه بوده که صفه‌های فوقانی از طریق غلام گردش‌ها به هم ارتباط دارند.

گنبد فیروزه فام که دارای پوشش کاشی با اشکال هندسی است، ساقه آن دارای کتیبه ای به عرض ۲.۳ متر و حاوی ۱۲ سوسن شامل نام ۱۲ امام به خط کوفی درشت می‌باشد که در متن کاشی‌های معرق طرح ریزی شده است.

گنبد میر سید متعلق به قرن نهم هجری قمری بوده و در تاریخ ۰۸/۰۷/۱۳۵۲ به شماره ۹۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

۴- حمام افوشته

حمام افوشته که  متعلق به قرن ۹ هجری است، در سطحی پایین‌تر از کوچه قرار دارد و با پاگردی قبل از ورودی و پله،‌ به هشتی کوچکی وارد می شود که سنگ نوشته‌ای به دیوار مقابل در ورودی نصب شده است.

صفه‌های رواق جنوب غربی حدود ۵۰ سانتی متر از کف رواق بالاتر قرار دارد و در وسط هر ۳ رواق، حوض آب کم عمقی با دیواره و فواره سنگی ایجاد شده است.

حوض میانی به صورت کثیرالاضلاع هشت ضلعی و ۲ حوض دیگر به صورت ۶ ضلعی است و سقف همه قسمت‌های حمام از نوع طاق ضربی گنبد دار بوده که بلندتر از سطح کوچه قرار گرفته است.

در سه جبهه رخت‌کن شمال شرقی آن سه شاه نشین یا صفه به ارتفاع ۵ سانتی متر از کف رواق قرار دارد که صفه شمال شرقی به صورت محرابی ۵ ضلعی است.

جاذبه گردشگری چشمه لادر

۵- شربتخانه افوشته

پنجمین اثر از این ۹ اثر زیبا و ناب، شربت‌خانه است که شربت‌خانه تک بنایی است کم نظیر که به صورت ساختمانی با فضای مرکزی چهارگوش با دو گوشوار هشت بر و ۲ گوشواره شش بر در ۴ گوش آن و ۴ ایوان در ۴ جبهه آن به چشم می‌خورد که بی‌تردید با ارزش‌ترین اثر تاریخی نطنز از نظر هنری است که مربوط به دوره تیموری است.

بنای اولیه ۲ طبقه بوده و بر فراز طبقه دوم گنبدی وجود داشته است و فضای داخلی اتاق مرکزی را تزئینات گچ بری و نقاشی‌های برجسته تا ارتفاع ۱.۲متر از دیوار پوشانده که در نوع خود واقعا بی‌نظیر است.

۶- آب انبار افوشته

بنای ششم این محله آب انبار است که سردر آب انبار با تاق رومی به بلندی ۸.۴ متر و عرض دهانه ۵ متر است که در دو طرف آن ۲ سکو به ابعاد ۲.۷۵ متر در ۶۷ سانتی‌متر و بلندی ۹۵ سانتی‌متر از جنس سنگ مرمر قرار دارد که حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد.

بالای کاشی‌کاری‌های ۳ جبهه به فاصله تقریبی ۱۰ سانتی‌متر یک کتیبه کاشی کمربندی به عرض ۱۸ سانتی‌متر آغاز می‌شود که سه جبهه را دور می‌زند ولی بخش غربی آن فرو ریخته است و متن کتیبه به خط ثلث سفید در زمینه آبی است و حدیثی از پیامبر اسلام درباره اکرام و یاری سادات نقل می‌کند.

در متن کاشی‌کاری‌های این بنا نام بانی و تاریخ ساخت مشخص نیست ولی گفته شده که این آب انبار همراه با ۶ آب انبار دیگر در روستاهای طامه، ابیازن، خفر، چیمه، کمجان و برز را حاج ابوالقاسم طامه‌ای در زمان محمد شاه قاجار ساخته است.

آب انبار از کف کوچه تا محوطه شیر آب جمعا دارای ۳۳ پله سنگی است به بلندی هرکدام حدودا ۳۵ سانتی‌متر یا بیشتر است و سطح خارجی مخزن آب انبار دارای گنبدی بدون ساقه است به محیط ۲۴ متر با ۲ بادگیر نیمه خراب در دو طرف آن است.

آشنایی با محله افوشته ، 9 اثر تاریخی ارزشمند نطنز

۷- مسجد افوشته

مسجد جامع افوشته در بین درختان و باغستان‌های سرسبز جای محله افوشته نطنز، در بین دیگر آثار تاریخی این محله از نطنز قرار گرفته‌اند و محیطی بسیار آرام و زیبا را تداعی می‌کنند.

مسجد جامع افوشته که با خشت و آجر و گچ بنا شده و فاقد هرگونه تزییناتی چون کاشی‌کاری و گچ‌بری است، در اوایل قرن نهم هجری قمری بنا گردیده است.

در کتیبه تنکه بخش بالای در کوچک چوبی آن در متن گل و بوته های منبت جمله‌های صاحبه و مالکه السید حسن فی رمضان السنه احدی و ثلاثین و ثمانمائه  به سال ۸۳۱ هجری قمری  کنده کاری شده است و چنانچه تاریخ ساخت در را برابر با زمان پایان گرفتن ساختمان مسجد بدانیم، می‌توان گفت که ساختمان مسجد، پس از ساختن گنبد یعنی سال ۸۲۸ به بعد آغاز و به سال ۸۳۱ پایان گرفته است.

مسجد جامع نطنز یکی از شگفت‌انگیزترین سازه‌های تیموری

مسجد دارای ۲ در ورودی یکی در سمت قبله و دیگری در سمت حسینیه است وشبستان مسجد متشکل از ۳ قسمت می‌باشد که شامل قسمت میانی وبخش‌های جنبی است.

قسمت میانی به ابعاد ۷ در ۳۵ متر و روی هم شامل ۴ طاق رومی برجسته و گود نسبتا مرتفع بوده که سقف نزدیک محراب دارای مقرنس گچی ساده است.

بخش‌های جنبی در زمان گذشته ۲ طبقه بوده و ورودی آن‌ها یکی در هشتی پشت سر در از طریق پله‌ بام و دیگری در انتهای راهرو یا دالان سمت غرب قرارداشته که هنوز پله کانی چند از آن به‌جای مانده است و هر ۲ قسمت از طریق ۲ درگاه که اکنون تیغه شده میانی به چشم می خورد.

اگر بخواهیم اطلاعات دقیق‌تری نسبت به در مسجد داشته باشیم باید بگوئیم با توجه به مشابهت منبت‌کاری این دو در به نظر می ‌رسد که هر ۲ توسط استاد علی نجار نقار ساخته شده باشد و با توجه به اینکه در متن کتیبه از مالکیت شخصی درها صحبت شده است، احتمالا این درها از جای دیگری به این مسجد منتقل شده‌اند.

آشنایی با محله افوشته ، 9 اثر تاریخی ارزشمند نطنز

۸- حسینیه افوشته

هشتمین اثر این مکان تاریخی، حسینیه است که همه ساله با نزدیک شدن ماه محرم الحرام و تاسوعا و عاشورا، مردم شهر نطنز با برپائی خیمه‌ها در حسینیه‌های این شهر، خود را برای عزاداری و برپائی مراسم تعزیه آماده می‌کنند.

حسینیه افوشته نطنز یکی از این حسینیه‌ها است که از موقعیت مکانی ممتازی  برخورداراست و مانند نگین انگشتری، مجموعه‌ای از آثار تاریخی افوشته، مانند سر در خانقاه سید واقف،  مسجد جامع افوشته، خرابه‌های شبستان بزرگ آن و باقی‌مانده ساختمان‌های قدیم سورگاه را به گرد خود آورده است.

این حسینیه، مربع شکل و مساحت آن در حدود ۸۳۵ متر مربع است و از بناهای زمان قاجار است و مبین آن است که به سال ۱۲۶۸ هجری قمری برابر با سال چهارم پادشاهی ناصر الدین شاه قاجار این تکیه بنا شده است.

این حسینیه هم‌چنان بعد از چندین سال، پناهگاه عاشقان و دلدگان حسینی است و در ماه‌های محرم و صفر مردم ولایی این دیار در حسینیه افوشته نطنز، به عزاداری برای امام حسین(ع) می‌پردازند.

در دهه اول محرم الحرام، در این حسینیه مراسم تعزیه خوانی با حضور اساتید برجسته تعزیه در ایران به اجرا گذاشته می‌شود.

۹- سردر خانقاه افوشته

نهمین و آخرین اثر از این محله، سردر خانقاه افوشته است که خانه‌ای را که سید واقف در سال ۸۴۹ هجری قمری برای سکونت خویش احداث کرده بود در زمان وقف دارایی خود، به سال ۸۵۷ هجری قمری آن را نیز در دایره شمول وقف قرار داد و خانقاه حسینی نامید که از آن پس بدین نام مشهور شد.

منبع : tasnimnews،irna
نویسنده

یک نظر بنویسید