مشخصات کامل حمام قره ضیاالدین (حمام بیگ جوان)

قره‌ضیاءالدین یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی در ایران است. این شهر مرکز شهرستان چایپاره می‌باشد.قره ضیاءالدین: این نام از دو بخش مجزا تشکیل یافته‌است: یک قسمت آن «قره» یا «قرا» است و نام «ضیاءالدین» هم بخش دوم آن بوده‌است.

قره یا قراء در بسیاری از کاربردهای سایر مناطق ترک‌نشین به معنی بزرگ و با عظمت و باشکوه معنی می‌شود مثلاً قره داغ = کوه بزرگ و با شکوه یا قره باغ= باغ بزرگ و با شکوه قره چای و قره آغاج و… لازم است ذکر شود در منطقه روستاهایی هم به همین نام وجود دارد مثلاً روستای قره آغاج و… .

 یکی از این آثار باستانی، یک حمام قدیمی است که در محله «بیگ جوان» در غرب شهر قره ضیاالدین و در سمت ساحل غربی رودخانه «آق چای» واقع شده است.

مشخصات کامل حمام قره ضیاالدین (حمام بیگ جوان)

به این بنای تاریخی «حمام قره ضیاالدین» یا «حمام بیگ جوان» یا «حمام خان» نیز گفته می‌شود. البته مردم محلی آن را «کهنه حامام» نیز می‌گویند.

حمام قره ضیالدین مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان خوی، قره ضیاالدین، محله بیجوان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۱۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به تاریخ ساخت دقیق این حمام در منابع اشاره‌ای نشده است. با این حال می‌دانیم که ساخت این حمام به دوره قاجار یعنی حداقل ۱۰۰ سال قبل برمی‌گردد.

مشخصات حمام

مشخصات کامل حمام قره ضیاالدین (حمام بیگ جوان)

مساحت این حمام در حدود ۵۴۰ متر مربع است. عمده مصالح به کار رفته در ساخت این حمام شامل آجر و سنگ و ملات ماسه آهکی می‌شود. پلان آن به‌صورت مستطیل است. دیوارهای خارجی قطور آن بسیار جالب هستند، چرا که ضخامت آن‌ها کمی بیش از یک متر است.

همچنین به منظور عایق‌ کردن این دیوارهای خارجی، آن‌ها را با اندود کاه‌گل پوشانده‌اند. معمولا حمام‌های ساخته شده در نواحی کوهستانی را در سطحی پایین‌تر از زمین می‌ساختند، ولی در مورد این حمام این مورد صادق نیست. در حقیقت کف حمام قره ضیاالدین در سطحی برابر با محوطه خارج حمام ساخته شده است.

حال به معرفی بخش داخلی حمام می‌پردازیم. حمام دو در ورودی در سمت غربی دارد. ورودی حمام بخش «سربینه» است که همچون سایر حمام های تاریخی، درواقع نقش رختکن را ایفا می‌کرده است.

پس از این بخش، وارد فضای اصلی استحمام می‌شویم که همان «گرمخانه» است. پس از این بخش نیز قسمت «خزینه» که گرم‌ترین بخش حمام است، قرار دارد.

مردم ابتدا لحظاتی را در خزینه می‌ماندند تا بدن‌شان خیس خورد و سپس برای شستشو به گرمابه مراجعه می‌کردند. پس از شستشو نیز دوباره به خزینه مراجعه می‌کردند.

در حالت کلی می‌توان گفت که بخش سربینه نسبتا گرم و مرطوب، بخش گرمخانه گرم و مرطوب و بخش خزینه بسیار گرم و بسیار مرطوب است.

این بخش‌ها از همدیگر مجزا هستند و معمولا در حمام‌ها توسط راهروهایی به یکدیگر متصل می‌شدند، ولی در حمام قره ضیاالدین ارتباط بین سربینه و گرمخانه از طریق یک درب است.

بر بالای فضای گرمخانه و سربینه یک گنبد مرتفع روی چهار عدد ستون به چشم می‌خورد. در کنار گنبد اصلی بنا و در چهار طرف آن، چهار گنبد کوچک‌تر نیز ساخته شده است. سایر بخش‌های حمام پوشش سقفی از نوع طاق‌آهنگ دارند.

نحوه عملکرد تاسیساتی حمام

مشخصات کامل حمام قره ضیاالدین (حمام بیگ جوان)

در بخش خزینه، یک دیگ بزرگ به نام «تیان» قرار داشته که در زیر آن کوره حمام واقع بود که به آن «تون» نیز می‌گفته‌اند. حرارت لازم حمام با سوزانده شدن مواد آلی در این کوره ایجاد می‌شده و انتقال دود و گرمای آتش از پایین کف بنا به دودکش‌ها انجام می‌گرفت.

در واقع یک سری گذرگاه زیرزمینی برای انتقال این گرما در داخل حمام به‌خصوص در بخش گرمخانه وجود داشته است.

آب به‌وسیله قنات یا کانال به یک حوض آب وارد و سپس توسط یک سری لوله‌هایی که «تنبوشه» نام داشتند، به خزینه منتقل می‌شده است.

مشخصات کامل حمام قره ضیاالدین (حمام بیگ جوان)

همچنین یک حوض بزرگ در میان فضای سربینه قرار داشته که کمک شایانی به مرطوب کردن فضای این بخش می‌کرده است.  در قسمت بالایی پله های سربینه نیز اگر دقت کنید، حوض‌ کوچکی را خواهید دید. افراد از این حوض برای آب کشیدن پاهای خود استفاده می‌کردند.

لازم به ذکر است که بانی تاریخی حمام قره ضیاالدین در سال‌های اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی مورد بازسازی‌هایی قرار گرفته است. این بازسازی‌ها شامل مرمت بخش‌هایی همچون سقف و گنبدهای حمام بوده‌اند.

دیدگاه خود را بنویسید