با افزایش سن برخی از افراد ترجیح می دهند که سن و سال خود را پنهان کنند؛ اما این ویژگی در مورد دانشگاه ها صدق نمی کند و با گذر زمان و افزایش سال تاسیس دانشگاه ها بر ارزش و اعتبار آنها افزوده می شود و در شرایط مختلف با افتخار از آنها نام برده می شود و این افتخار دلایل خوبی هم دارد. هرچند دانشگاه های قدیمی نسبت به دانشگاه های مدرن تفاوت زیادی دارند، و اغلب مردان اجازه تحصیل در آنها را داشتند، اما این مکان ها مهد آموزش و یادگیری محسوب می شدند. در ادامه به قدیمی ترین دانشگاه های دنیا که هنوز هم فعالیت دارند اشاره می کنیم.
1 – دانشگاه ماچراتا – ایتالیا، 1290
این دانشگاه قدیمی در استان ماچراتا در مرکز ایتالیا واقع شده است. دانشگاه ماچراتا بیش از 11 هزار دانشجو در هفت دانشکده مختلف دارد؛ گفتنی است که تمرکز اصلی دانشگاه در رشته های علوم انسانی و علوم اجتماعی است.
2 – دانشگاه پروجا – ایتالیا، 1308
دانشگاه پروجا یکی از اولین دانشگاه های عمومی به شمار می رود که در سال 1308 میلادی راه اندازی شد و بلافاصله پس از تاسیس توسط پاپ کلمنت پنجم، قانونی و به رسمیت شناخته شد. قبل از قانونی اعلام شدن توسط پاپ، پروجا به عنوان مکانی برای آموزش وجود داشت اما این رسمیت یافتن مقام آن را بالا برد و دانشگاه قرون وسطی محسوب شد. تعدادی از پاپ ها در این دانشگاه تحصیل کرده اند و برای نمونه می توان به لوکا پاچیولی کشیش ایتالیایی اشاره کرد که پدر حسابداری بوده و یکی از اعضای معروف سابق دانشکده نیز بوده است. امروزه پروجا گسترش یافته و بیش از 28 هزار دانشجو برای تحصیل در این دانشگاه ثبت نام کرده اند.
3 – دانشگاه ساپینزای رم – ایتالیا، 1303
با توجه به قدمت و تاریخ تاسیس دانشگاه ساپینزای رم تعجبی ندارد که این دانشگاه در زمینه فارغ التحصیل و اساتید برجسته و برنده جایزه نوبل سهم زیادی به دست آورده است. این دانشگاه دوازدهمین دانشگاه قدیمی محسوب می شود و علاوه بر این موارد ساپینزای رم اولین دانشگاه کاتولیک پاپی می باشد که توسط پاپ بونیفس هشتم تاسیس شده است. از آنجا که دانشگاه هایی چون بولونا و پادوا از کنترل پاپ خارج شده بودند، وی تنها هدف خیرخواهانه از راه اندازی دانشگاه نداشت بلکه به دنبال مکانی بود که بتواند آموزش های مذهبی را کنترل کند.
4 – دانشگاه کویمبرا – پرتغال، 1290
گفتنی است که دویست سال پس از تاسیس اولین دانشگاه اروپایی، کشور پرتغال تصمیم گرفت که با افتتاح دانشگاه کویمبرا وارد حوزه علم شود. کویمبرا در اصل در شهر لیسبون، پایتخت پرتغال تاسیس گردید، و چندین بار به شهرهای مختلف نقل مکان کرد تا اینکه در شهر کویمبرا که در مرکز پرتغال واقع شده است، ثابت ماند. تقریبا 24 هزار دانشجو در این مکان تحصیل می کنند و هر ساله کویمبرا میزبان هزاران دانشجوی بین المللی می باشد. این دانشگاه به خاطر قدمت و محوطه ی چشمگیری که دارد توانست در میان فهرست میراث جهانی یونسکو در سال 2013 قرار گیرد.
5 – دانشگاه وایادولید (بایادولید) – اسپانیا، 1241
با اندکی گذر به سمت شرق اسپانیا به دانشگاه وایادولید می رسیم. این دانشگاه در منطقه ی خودمختار کاستیل و لئون اسپانیا واقع شده است و امروزه دارای هفت پردیس و دانشکده می باشد که در سراسر این منطقه گسترده شده است. در زمان تاسیس وایادولید، کشور اسپانیا به عنوان نهاد سیاسی موجودیت نداشت به همین دلیل دانشگاه وایادولید مانند بسیاری از دانشگاه های قدیمی دیگر با گذر از میان تغییرات بسیار زیادی به حیات خود ادامه داده است.
6 – دانشگاه سی ینا – ایتالیا، 1240
این دانشگاه در شهر کوچک سی ینا واقع شده است و 20 هزار دانشجوی دانشگاه سی ینا تقریبا نیمی از جمعیت این شهر را تشکیل می دهند. در سال 1321 با شکل گیری اعتراضات در دانشگاه بولونیا، دانشجوهای زیادی برای ادامه تحصیل به دانشگاه سی ینا روی آوردند و به همین خاطر تعداد دانشجوهای سی ینا به شکل قابل توجهی افزایش یافت.
7 – دانشگاه ناپل فردریکو دوم – ایتالیا، 1224
گفتنی است که دانشگاه ناپل فردریکو دوم در سال 1224 میلادی راه اندازی شد و به عنوان هفتمین دانشگاه قدیمی شناخته می شود همچنین سومین دانشگاه قدیمی ایتالیا به شمار می رود. این دانشگاه یکی از قدیمی ترین دانشگاه های عمومی جهان است که توسط فردریکو دوم، امپراتور مقدس روم بر پا گردید. این دانشگاه ارتباطی به کلیسا نداشت در حالی که چنین استقلالی در آن زمان به ندرت به چشم می خورد.
8 – دانشگاه پادوا – ایتالیا، 1222
دانشگاه پادوا موجودیت خود را مدیون دانشگاه بولونا می باشد، در دانشگاه بولونا به دلیل وجود محدودیت های مذهبی شدید تعداد زیادی از دانشجوها و اساتید احساس کردند که بهتر است دانشگاه جدیدی ایجاد کنند تا با آزادی فکری بتوانند به تحصیل ادامه دهند. در میان فارغ التحصیلان و استعدادهای برتر دانشگاه می توان به ستاره شناس معروفی چون نیکولاس کپرنیک و گالیله اشاره کرد.
9 – دانشگاه کمبریج – انگلستان، 1209
کمبریج یکی از دانشگاه های معروف جهان است که داستان های زیادی در مورد آن نقل شده است. گفتنی است که این دانشگاه زمانی شکل گرفت که تعداد زیادی از تحصیل کرده ها به خاطر وجود مشکلاتی تصمیم گرفتند تا از دانشگاه آکسفورد جدا شوند. اکنون پس از گذشت تقریبا 800 سال، کمبریج در دانش و بودجه، در فهرست برترین دانشگاه های جهان قرار داشته و نسبت به دیگر دانشگاه ها به جز دانشگاه های ایالت متحده امریکا، بیشترین نبوغ و استعداد را دارد. دانشگاه کمبریج محوطه ی بسیار زیبایی نیز دارد که تاثیرگذار می باشد.
10 – دانشگاه سالامانکا – اسپانیا، 1164
اسپانیا در آن زمان موجودیت سیاسی نداشت و تقریبا هشت قرن مسلمانان در این سرزمین علوم اسلامی را گسترش دادند (اروپا در آن زمان در دوره تاریک قرون وسطی قرار داشت). دانشگاه سالامانکا اولین دانشگاهی است که در اسپانیا تاسیس شد و مانند دانشگاه وایادولید، در منطقه ی خودمختار کاستیل و لئون اسپانیا واقع شده است. در مورد محل اصلی تاسیس این دانشگاه ابهاماتی وجود دارد، تدریس و آموزش تقریبا در سال 1094 میلادی شروع شده بود و در سال 1164 این دانشگاه به طور رسمی توسط پادشاه لئون به رسمیت شناخته شد. گفتنی است که یکی از موضوعات مهمی که درون این مجموعه مورد بحث قرار گرفته است به سفرهای کریستف کلمب مربوط است و سوالاتی همچون اینکه آیا سفر به قاره ی امریکا یا غرب از سوی اسپانیا امکان پذیر است، و سوال دوم مربوط به نحوه ی ارتباط او و همراهانش با مردم بومی آمریکا در این دانشگاه مطرح بوده است.
11 – دانشگاه آکسفورد – انگلستان، 1096
بحث های زیادی راجع به تاریخ تاسیس قدیمی ترین دانشگاه های جهان وجود دارد اما این موضوع روشن است که دانشگاه آکسفورد اولین دانشگاه در دنیای انگلیسی زبان محسوب می شود، هرچند درس های دانشگاه با زبان لاتین آموزش داده می شد. در سال 1167 هنری دوم محدودیت های زیادی اعمال کرد و دیگر دانشجوهای انگلیسی اجازه تحصیل در دانشگاه پاریس را نداشتند و همین امر موجب افزایش تعداد دانشجوها و اهمیت این دانشگاه شد.
12 – دانشگاه بولونا – ایتالیا، 1088
دانشگاه بولونا در سال 1158 توسط فردریک اول، اساسنامه و منشور سلطنتی دریافت کرد، هرچند ریشه این دانشگاه به دوران 1088 باز می گردد. سالیان طولانی در این دانشگاه تنها امکان تحصیل در زمینه جنگ افزار و قوانین مدنی وجود داشت. گفتنی است که دانته یکی از اساتید سابق و معروف این دانشگاه بوده است و بولونا با مدیریت خوب توانسته است که با گذشت زمان همچنان کیفیت آموزشی خود را حفظ کند. روزنامه ی ایتالیایی لا ریپابلیکا اغلب از بولونا به عنوان اولین دانشگاه ایتالیا نام می برد.
13 – دانشگاه القرویین – مراکش، 859
دانشگاه القرویین یکی از قدیمی ترین دانشگاه های به جای مانده از قرون گذشته می باشد که در کشور اسلامی مراکش به آموزش و تربیت دانشجوها ادامه می دهد. در کتاب رکوردهای جهانی گینس از این دانشگاه با عنوان قدیمی ترین دانشگاه جهان و موسسه آموزش عالی که همواره در حال فعالیت بوده، نام برده شده است. دانشگاه القرویین که القروئییینه نیز نامیده می شود توسط فاطمه الفهری در سال 859 میلادی در شهر فاس یا فز مراکش به عنوان یک جامعه مسجد و مدرسه ی علمیه راه اندازی شد. این دانشگاه قدیمی هنوز هم درحال آموزش و پذیرش دانشجوها بوده و مطالعاتی در زمینه های علوم اسلامی، علوم حقوقی، فقه تطبیقی و بسیاری از رشته های دیگر را دارا می باشد.
14 – دانشگاه کامپلوتنس مادرید – اسپانیا، 1293
دانشگاه کامپلوتنس مادرید یکی از بزرگ ترین و برجسته ترین دانشگاه های اسپانیا از گذشته تا به امروز می باشد که در میان استعدادهای درخشان آن می توان به سیاست مدارها، نویسندگان، و دانشمندان زیادی اشاره کرد که در سطح جهان شناخته شده و معروف می باشند. گفتنی است که با وجود محدودیت ها و تفکرات قدیمی در قرون گذشته تنها مردان اجازه تحصیل در این دانشگاه ها را داشتند و از پذیرش زنان خبری نبوده است اما در سال 1785 میلادی دانشگاه کامپلوتنس مادرید برای اولین بار به یک زن مدرک دکترا اعطا کرد. این دانشگاه ها هم اکنون به فعالیت خود ادامه می دهند و در رشته های مختلف پذیرای دانشجویان می باشند.
