کوهستانهای سر به فلک کشیده استان لرستان از دیرباز نه تنها بستر پیدایش تمدنهای کهن و طبیعت بینظیر بودهاند، بلکه درهها و شکافهایی صخرهای را در دل خود جای دادهاند که سرنوشتهای تاریخی بزرگی را رقم زدهاند. یکی از معروفترین و در عین حال اسرارآمیزترین این معابر، تنگه شبیخون خرم آباد است؛ درهای عمیق در شمال خرمآباد که دقیقاً در آغوش دیوارههای سیاه و گلسنگی مخملکوه قرار دارد. این گذرگاه از گذشته تا کنون به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، پل ارتباطی مهم شمال به جنوب لرستان و نقطه اتکای رزمآوران در دفاع از شهر بوده است.
چرا این دره را شبیخون نامیدند؟
نامگذاری این شکاف کوهستانی به «شبیخون» ریشه در واقعیتهای تلخ و حماسی تاریخ معاصر و صفوی دارد. در دورههای مختلف، مبارزان بومی لرستان از ساختار تنگ، پیچدرپیچ و صخرهای این منطقه برای تاختوتاز و غافلگیر کردن قوای مهاجم استفاده میکردند. شاخصترین رخداد تاریخی ثبتشده در این محل، مربوط به نبردهای عهد شاه عباس صفوی و همچنین درگیریهای عشایر لرستان با نیروهای حکومتی در اوایل قرن چهاردهم شمسی است؛ جایی که نیروهای محلی با کمین در شکاف صخرهها و حمله ناگهانی در تاریکی شب، خطوط امدادی سپاهیان مهاجم را زمینگیر میکردند. این مکان در کنار مراکزی چون غار دوشه خرم آباد گواهی بر تاریخ استقامت مردم این دیار است.
پیوند تنگه با دیوارههای گلسنگی مخملکوه
تنگه شبیخون در فاصله تقریبی ۵ کیلومتری شمال شهر خرمآباد و در مسیر جاده خرمآباد به الشتر (نزدیک پارک جنگلی مخملکوه) قرار دارد. این شکاف بخشی از ارتفاعات مخملکوه است؛ کوهی با سنگهای رسوبی رسسنگی که در فصل بهار و پاییز به دلیل رشد گلسنگهای سبز و تیره، سراسر آن همانند پارچهای مخملین به نظر میرسد. دیوارههای عمودی و صخرهای این دره مثل یک دژ طبیعی خرمآباد را در برگرفتهاند و همین ساختار خاص، آبوهوایی خنک و مطبوع را در تابستان ایجاد میکند.
حال و هوای طبیعت، چشمهها و گیاهان کوهی
علاوه بر جنبه استراتژیک و تاریخی، تنگه شبیخون پناهگاهی ارزشمند برای طبیعتگردان به شمار میرود. با شروع بارشها، آبراهههای فصلی و چشمههای خروشانی از میان شکاف سنگها جاری میشوند که آبشارها و حوضچههای کوچکی را در کف تنگه میسازند. در طول مسیر، درختان بلوط زاگرس، کیکم، زالزالک وحشی و بوتههای معطر کوهستانی به چشم میخورند. مقایسه این گذرگاه کوهستانی با شکافهای عظیم دره همچون دره خزینه پلدختر یا فرسایشهای دیدنی در تنگه شیرز، تنوع زمینشناختی خیرهکننده استان لرستان را نشان میدهد.
چطور خودمان را به تنگه شبیخون برسانیم؟
برای بازدید از این منطقه کافی است از داخل شهر خرمآباد وارد بلوار ولایت به سمت جاده خرمآباد – الشتر شوید. پس از طی مسافتی حدود ۵ کیلومتر و گذشتن از خروجی پارک جنگلی مخملکوه، ورودی تنگه در سمت راست جاده نمایان میشود. جاده دسترسی آسفالت و هموار است، اما برای پیمایش عمیقتر در داخل شکافها و صخرهنوردی سبک، داشتن کفش مناسب کوهپیمایی الزامی است. پس از گردش در تنگه میتوانید با طی مسافتی کوتاه به داخل شهر بازگشته و از بناهای باستانی نظیر حمام گپ خرم آباد دیدن کنید.
بهترین وقت برای پیمایش و شبمانی در کوه
بهترین فصل برای پیمایش و عکاسی در تنگه شبیخون، فصل بهار (از اواسط فروردین تا پایان اردیبهشت) و فصل پاییز (مهر و آبان) است. در بهار، گلسنگهای مخملکوه در سرسبزترین حالت خود قرار دارند و چشمهها پرآب هستند. در پاییز نیز ترکیب رنگهای زرد و نارنجی درختان بلوط با دیوارههای تیره صخرهها مناظری دیدنی میسازد. اگر قصد کمپینگ شبانه در اطراف تنگه را دارید، حتماً تجهیزات کامل گرمایشی و جیره غذایی همراه داشته باشید و از برپا کردن چادر در مسیر رودخانههای فصلی به ویژه در روزهای بارانی جداً خودداری کنید. همچنین پیشنهاد میشود بازدید از این مکان را با دیگر جاذبههای کوهستانی منطقه نظیر تنگه هلت لرستان ترکیب کنید تا سفر کوهستانی شما کاملتر شود.
