در میان شگفتی‌های طبیعت استان خوزستان، درهای عمیق و اسرارآمیز وجود دارد که مسافران را به دنیایی کاملاً متفاوت از گرمای جنوب می‌برد. دره کول خرسان دزفول که در میان بومیان به «کول خرسون» یا «اشکفت زرده» معروف است و گردشگران آن را با نام «دره ارواح» می‌شناسند، پدیده‌ای بی‌نظیر از فرسایش صخره‌های زاگرس در طول میلیون‌ها سال است. این دره شکافی عمیق با دیواره‌های صخرهای سر به فلک کشیده است که در برخی بخش‌ها عرض آن به کمتر از یک متر می‌رسد و نور خورشید توان نفوذ به اعماق آن را ندارد.
اگر راهی شمال خوزستان شده‌اید تا در کنار بازدید از جاذبه‌های باشکوهی چون دره توبیرون دزفول و منطقه بهشتی چال کندی دزفول، تجربه‌ای هیجانانگیز از دره‌نوردی را ثبت کنید، کول خرسان خنک‌ترین و ماجراجویانه‌ترین گزینه برای شما خواهد بود. در ادامه این راهنما با جاذبه‌ها، مخاطرات و مسیر دسترسی به این دره اسرارآمیز آشنا می‌شویم.
علت نام‌گذاری؛ چرا به آن دره ارواح می‌گویند؟
نام‌گذاری این دره ریشه در زبان محلی و موقعیت جغرافیایی خاص آن دارد. در گویش لری و دزفولی، واژه «کول» به معنای درهای بسیار تنگ، باریک و عمیق است. درباره واژه «خرسان» یا «خرسون» دو روایت وجود دارد؛ برخی بومیان معتقدند در گذشته‌های دور، این منطقه کوهستانی و بکر زیستگاه خرس‌های قهوهای زاگرس بوده است، در حالی که برخی دیگر آن را به دلیل مسیر صعب‌العبور و وحشی دره به این نام خوانده‌اند.
اما عنوان «دره ارواح» داستانی ماجراجویانه‌تر دارد. هنگامی که وارد اعماق دره کول خرسان می‌شوید، دیواره‌های صخرهای چنان به یکدیگر نزدیک می‌شوند که آسمان تنها به‌صورت خطی باریک دیده می‌شود. در این تاریک‌روشنای اسرارآمیز، رقص باد میان شکاف سنگ‌ها صدایی شبیه به نجوا و وزش مخوف ایجاد می‌کند. همچنین پنهان شدن گاهوبیگاه پرندگان در دیواره‌ها و انعکاس صدای پا، حسی از حضور در دنیای ارواح را به پیمایشگران منتقل می‌کند.
پدیده‌های شگفتانگیز دره کول خرسان
پیمایش در کول خرسان شباهت زیادی به عبور از گرند کانیونها معروف جهان یا دره خزینه پلدختر دارد، اما ویژگی‌های منحصربهفردی دارد که آن را از هر دره دیگری متمایز می‌سازد:
- دیواره‌های عمودی و ۵۰ متری: صخره‌های عظیم دو طرف دره با ارتفاعی شگفتانگیز قامت برافراشتهاند و در بخش‌های زیادی، فاصله دو دیواره به قدری کم است که دو نفر نمی‌توانند همزمان از کنار هم عبور کنند.
- فرش سبز پرسیاوشان: بر روی دیواره‌های مرطوب و سایه‌گیر دره، انبوهی از گیاهان داروئی پرسیاوشان و سرخس‌های سرسبز رشد کردهاند که طراوت خیره‌کننده‌ای به صخره‌های خشن می‌بخشند.
- چشمه‌های دیوارها و آبچکان‌ها: از دل صخره‌ها قطرات زلال آب به درون دره می‌چکد و نهر دائمی و خنکی را در بستر شنی دره به جریان میاندازد.
- اختلاف دمای حیرت‌انگیز: در حالی که دمای شهر دزفول در فصل تابستان از ۴۵ درجه سانتیگراد فراتر می‌رود، دمای اعماق کول خرسان زیر ۲۰ درجه سانتیگراد است و نسیمی دلپذیر در آن می‌وزد.
مسیر پیمایش کول خرسان؛ از روستای بیشه بزان تا حوضچه گهر
برای پیمایش کول خرسان معمولاً حرکت از سمت روستای بیشه بزان در بخش شهیون دزفول آغاز می‌شود. مسیر اولیه شامل پیادهروی در دشت و عبور از میان درختان کنار (سدر)، نخل‌های وحشی و بادام کوهی است. همچنین در طول مسیر آثار تاریخی جذابی مانند بقایای آسیاب‌های قدیمی بختیاری و قبرستان تاریخی قلعه شاداب به چشم می‌خورد. اگر علاقه‌مند به پیمایش‌های کوهستانی زاگرس هستید، پیمایش این دره تجربه‌ای همسطح با راهپیمایی تا دریاچه تمی دزفول را تداعی می‌کند.
با ورود به دهانه اصلی دره، پیادهروی بر بستر شنی و ماس‌ای شروع می‌شود. به مرور دیواره‌ها بلندتر شده و خنکای آب و صدای شرشر چشمه‌ها جان تازه‌ای به پیمایشگران می‌بخشد. در بخش‌های انتهایی، تونل‌های قوسی‌شکل صخرهای قرار دارند که به حوضچه‌ای طبیعی به طول ۵ متر و عرض ۳ متر (معروف به حوضچه گهر) ختم می‌شوند. از این نقطه، دره کول خرسان به رودخانه خروشان دز پیوند می‌خورد.
هشدارها و نکات بسیار مهم ایمنی (اکید)
اگرچه کول خرسان پدیده‌ای بی‌نظیر و تماشایی است، اما پیمایش آن بدون رعایت نکات ایمنی می‌تواند بسیار خطرناک باشد:
- خطر فوق‌العاده شدید سیلاب: به هیچ عنوان در فصل‌های بارانی (پاییز، زمستان و بهار) وارد دره نشوید. بارش در بالادست می‌تواند تنها در چند دقیقه، سیلابی خروشان به ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ متر درون شکاف تنگ دره ایجاد کند که هیچ راه فراری در آن وجود ندارد.
- همراه داشتن راهنمای مجرب محلی: مسیر کول خرسان طولانی است و به دلیل نبود آنتن‌دهی موبایل، حضور یک لیدر آشنا به منطقه ضروری است.
- ورود به رودخانه دز: انتهای دره به رودخانه خروشان دز متصل می‌شود که به دلیل جریان بسیار شدید آب، شنا در آن فوق‌العاده خطرناک است. تنها با هماهنگی قایقهای محلی یا لیدرهای حرف‌های مسیر را ادامه دهید.
- تجهیزات لازم: صندل دره‌نوردی یا کفش مناسب پیادهروی در آب، کوله ضدآب (درایبگ)، جلیقه نجات، وعده غذایی سبک و آب آشامیدنی کافی همراه داشته باشید.
بهترین زمان برای سفر به کول خرسان
امکان پیمایش ایمن کول خرسان کاملاً وابسته به شرایط آب‌و‌هوایی است. بهترین و امن‌ترین زمان بازدید، اواسط خرداد ماه تا اواخر تابستان (شهریور) و همچنین اوایل پاییز (مهر ماه) است که بارش‌های آسمانی به حداقل رسیده و خطری از بابت سیلاب تهدیدتان نمی‌کند. خنکی درون دره در گرمترین روزهای تابستان، خاطره‌ای فراموش‌نشدنی از سفر به شمال خوزستان برای شما رقم خواهد زد.
راهنمای دسترسی و مسیر رانندگی
برای رسیدن به کول خرسان ابتدا باید خود را به شهر دزفول برسانید. از دزفول وارد جاده شهیون شوید و به سمت شمال حرکت کنید. پس از طی حدود ۲۵ تا ۲۸ کیلومتر و گذشتن از حوالی روستای بیشه بزان، مسیر فرعی پیادهروی کول خرسان آغاز می‌شود. خودروها معمولاً در نزدیکی ورودی مسیر فرعی یا روستا پارک شده و مابقی مسیر به‌صورت پیادهروی پیموده می‌شود.
پرسش‌های متداول درباره دره کول خرسان
- فاصله دزفول تا دره کول خرسان چقدر است؟ حدود ۲۸ کیلومتر است که با خودرو حدود ۴۰ دقیقه زمان می‌برد.
- پیمایش دره کول خرسان چقدر طول می‌کشد؟ پیادهروی رفت‌و‌برگشت کامل حدود ۴ تا ۶ ساعت زمان نیاز دارد.
- آیا این برنامه برای کودکان و سالمندان مناسب است؟ خیر، به دلیل پیمایش سنگین، گذر از صخره‌ها و نبود امکانات رفاهی، این برنامه مناسب کودکان و افراد کمتوان نیست.
