وقتی صحبت از سفر به استان زنجان میشود، ذهن اکثر گردشگران به سمت گنبد سلطانیه، بازار سنتی زنجان یا جاذبههای مشهوری مانند غار کتله خور میرود. اما اگر کمی از مسیرهای اصلی فاصله بگیرید و به سمت جنوب غربی استان حرکت کنید، در دل درهای سرسبز و کوهستانی با یکی از شگفتانگیزترین و اسرارآمیزترین روستاهای ایران مواجه میشوید؛ روستای تاریخی خوئین. این روستا که به دیار آسیابهای آبی و دژهای پنهان معروف است، نهتنها طبیعتی کارتپستالی دارد، بلکه رازهایی چندصدساله را در اعماق زمین و بالای تپههای خود نگه داشته است.
خوئین در شهرستان ایجرود واقع شده و خانههای سنگی و پلکانی آن، شما را به یاد روستاهای کهن ایران میاندازد. یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این منطقه، گویش قدیمی مردم آن است. اهالی خوئین به زبان تاتی سخن میگویند؛ زبانی باستانی که ریشه در دوران مادها دارد و شنیدن آن در میان کوههای زنجان، حس سفر در زمان را به شما منتقل میکند.
میل خوئین؛ نگهبان کهنسال دره
پیش از ورود به بافت مسکونی روستا، اولین چیزی که از دوردست نظر شما را به خود جلب میکند، بنایی استوانهای و آجری است که بر فراز یکی از مرتفعترین تپههای مشرف به روستا ایستاده است. این بنای تاریخی به «میل خوئین» یا گنبد خوئین معروف است و قدمت آن به دوران سلجوقیان بازمیگردد.
این برج ۵ تا ۶ متری در گذشته به عنوان یک دژ دیدهبانی و برج راهنما عمل میکرده است. نگهبانان شبها با روشن کردن آتش و روزها با ایجاد دود بر بالای این برج، پیامهای نظامی و هشدارهای حمله دشمن را به قلعههای اطراف مخابره میکردند. معماری ساده اما مستحکم این بنا با استفاده از سنگ و ساروج، گواهی بر مهندسی نظامی دقیق در دوران گذشته است. بالا رفتن از تپه میل خوئین کمی نفسگیر است، اما تماشای نمای ۳۶۰ درجه از دره سرسبز و سقفهای شیروانی روستا از آن بالا، ارزش هر قدم را دارد.
دژمنده؛ شهر اسرارآمیز در اعماق زمین
بزرگترین و هیجانانگیزترین راز خوئین، درست زیر پاهای اهالی روستا پنهان شده است. «دژمنده» یک شهر زیرزمینی و دژ نظامی دستکند است که در اعماق زمین حفر شده است. این سازه شگفتانگیز شامل دالانهای طولانی، اتاقهای متعدد، هواکشها و چاههای آب است که به صورت چند طبقه ساخته شده و بخشهای مختلف روستا را در زیر زمین به هم متصل میکرده است.
بر اساس شواهد تاریخی، دژمنده در دوران حملات مغول و دیگر هجومهای ویرانگر به عنوان پناهگاهی امن برای نجات جان زنان، کودکان و آذوقه مردم استفاده میشده است. دهانههای ورودی این دژ بسیار باریک و استتار شده بودند تا دشمنان متوجه حضور آنها نشوند. این شهر زیرزمینی شباهت زیادی به شهرهای دستکند نوشآباد کاشان دارد و نشاندهنده نبوغ ایرانیان در پدافند غیرعامل است. قدم زدن در دالانهای خنک و تاریک دژمنده، حسی از تعلیق، کنجکاوی و شگفتی را در وجود هر ماجراجویی بیدار میکند.
از آسیابهای آبی هفتگانه تا حمام تاریخی
روستای خوئین در گذشته یکی از قطبهای تجاری و کشاورزی منطقه بوده است. گواه این ادعا، وجود هفت آسیاب آبی تاریخی در مسیر رودخانه روستا است که به آسیابهای هفتگانه شهرت دارند. اگرچه امروزه بیشتر این آسیابها تخریب شدهاند، اما بقایای کانالهای انتقال آب و سنگهای بزرگ آسیاب هنوز هم در گوشه و کنار روستا دیده میشوند.
علاوه بر آسیابها، حمام تاریخی خوئین با طاقهای ضربی و کاشیکاریهای ساده سنتی، مسجد جامع قدیمی با ستونهای چوبی تراشخورده و گورستان باستانی با سنگ قبرهای عجیب، از دیگر دیدنیهای تاریخی این روستا هستند که پیشنهاد میکنیم در پیادهروی خود در کوچهپسکوچههای روستا از آنها بازدید کنید.
طبیعت کوهستانی و سد زیبای گلابر
جذابیت سفر به خوئین فقط به آثار تاریخی آن محدود نمیشود. مسیر دسترسی به این روستا از میان کوههایی با خاک سرخ عبور میکند که شباهت زیادی به تپه های آلا داغ لار دارند. باغات سرسبز گردو، سیب و زردآلو در فصول بهار و تابستان سراسر دره را میپوشانند و آبوهوای خنک و مطبوعی را هدیه میدهند.
در فاصله کوتاهی از روستا، یکی از زیباترین سدهای خاکی استان زنجان یعنی «سد گلابر» قرار دارد. دریاچه وسیع این سد که در میان صخرههای عظیم و ماسهسنگی سرخرنگ محصور شده، چشماندازی شبیه به درههای عمیق آمریکای شمالی ایجاد کرده است. سد گلابر مکانی فوقالعاده برای کمپینگ، ماهیگیری، قایقسواری و عکاسی از غروب آفتاب است.
راهنمای سفر و نکات مهم بازدید
برای سفر به روستای خوئین، باید از شهر زنجان وارد جاده زنجان – بیجار شوید. پس از طی مسافتی حدود ۵۰ کیلومتر و عبور از شهر زرینآباد، به خروجی حلب و خوئین خواهید رسید. کل مسیر آسفالت و با خودروی سواری به راحتی قابل دسترسی است.
بهترین زمان برای بازدید از خوئین و سد گلابر، فصول بهار و تابستان است. در این زمان طبیعت سرسبز است و هوا بسیار مطبوع و خنک است. پاییز خوئین نیز با برگریزان درختان گردو بسیار تماشایی است، اما زمستانهای این منطقه بسیار سرد، پربرف و سوزناک است.
در سفر به این منطقه، حتماً کفش مناسب پیادهروی برای پیمودن تپه میل خوئین و دالانهای دژمنده همراه داشته باشید. برای اقامت میتوانید روی اقامتگاههای بومگردی محلی حساب کنید یا در اطراف سد گلابر کمپ بزنید. همچنین چشیدن آشهای محلی و نان سنتی منطقه که از لذیذترین غذاهای محلی زنجان به شمار میروند را از دست ندهید.
اگر به بازدید از این روستای زیبا علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم از سایر روستاهای تاریخی زنجان مانند روستای درسجین ابهر و روستای شیلاندر نیز دیدن کنید. همچنین اگر به سازههای صخرهای و عجیب علاقهمندید، بازدید از جاذبههای شگفتانگیز دیگری همچون دودکش جن و قلعهی بهستان را در برنامه سفر خود بگنجانید. برای تفریحات هیجانانگیز در حومه شهر زنجان نیز سد خاکی گاوازنگ یکی از بهترین گزینهها است.
