اگر از علاقهمندان به طبیعتگردیهای ماجراجویانه، هیجانانگیز و بکر هستید و تمایل دارید آدرنالین خون خود را در میان صخرههای سر به فلک کشیده بالا ببرید، دره نی گاه دورود بهترین گزینه برای شماست. این دره شگفتانگیز که به نام «دره نگار» نیز شناخته میشود، یکی از زیباترین و بکرترین درههای کوهستانی ایران است که در استان لرستان و در دل منطقه حفاظتشده اشترانکوه قرار دارد. دره نی گاه با دیوارههای صخرهای عظیم، رودخانهای خروشان و زلال و طبیعتی دستنخورده، بهشت پنهانی در میان چینخوردگیهای رشتهکوه زاگرس است که هنوز از هجوم گردشگران انبوه در امان مانده است.
این دره رویایی در فاصله ۶ کیلومتری غرب دریاچه معروف گهر آغاز شده و تا روستای زیبا و محروم «تی» ادامه مییابد. طول مسیر اصلی دره حدود ۱۲ کیلومتر و عرض آن در عریضترین نقاط به ۵۰۰ متر میرسد. عبور از میان این دره صخرهای، به معنای گام برداشتن در دالانی طبیعی است که در برخی نقاط آن دیوارههای صخرهای چنان به هم نزدیک میشوند که نور خورشید به سختی به کف دره میرسد. صدای مداوم خروش رودخانه و عظمت صخرهها، حسی از شگفتی و تواضع در برابر عظمت طبیعت را در دل هر بینندهای بیدار میکند.
دره نگار یا دره نی گاه؛ نامگذاری و ارزش زمینشناختی
نامگذاری این دره به هر دو نام «نی گاه» و «نگار» ریشه در زیباییهای خیرهکننده و کارتپستالی آن دارد. واژه نگار به معنای نقش و نگار و تصویر زیباست و واقعاً این دره مانند یک تابلوی نقاشی طبیعی و بینقص است که در طول میلیونها سال توسط فرسایش آب رودخانه در دل سنگهای سخت زاگرس تراشیده شده است. از سوی دیگر، برخی منابع محلی نام نی گاه را به دلیل رویش نیزارهای کوچک در بخشهایی از مسیر رودخانه به آن نسبت میدهند.
از نظر زمینشناسی، دره نی گاه یک کانیون یا دره عمیق صخرهای است که شباهت زیادی به درههای معروف جهان دارد. دیوارههای عمودی و لایهلایه این دره، تاریخ زمینشناختی زاگرس را به نمایش میگذارند و برای علاقهمندان به علم زمینشناسی یک آزمایشگاه طبیعی بینظیر به شمار میروند. این دره شگفتانگیز در کنار جاذبههای دیگری مانند تنگه شیرز کوهدشت و دره شگفتانگیز دره خزینه پلدختر، کلکسیون بینظیر درههای صخرهای استان لرستان را کامل میکنند.
رودخانه سفیدآب؛ شریان حیاتی و آکواریوم طبیعی دره
قلب تپنده دره نی گاه، رودخانه خروشان و زلالی است که از خروجی دریاچه فیروزهای گهر سرچشمه میگیرد و به نام رودخانه سفیدآب شناخته میشود. علت این نامگذاری، کفآلود و سفیدرنگ بودن آب رودخانه به دلیل سرعت بالا و برخورد مداوم آن با سنگها و صخرههای بستر رودخانه است. این رودخانه در طول مسیر خود صحنههای فوقالعاده زیبایی از آبشارهای کوچک، حوضچههای عمیق و جریانهای تندآب را خلق میکند.
در بخشهایی از دره که جریان آب آرامتر میشود، آب رودخانه چنان شفاف و زلال است که میتوانید سنگهای ریز و درشت کف رودخانه و شنای ماهیهای قزلآلا را به وضوح تماشا کنید. بومیان و کوهنوردان این حوضچههای زلال را «آکواریوم طبیعی» مینامند. در اواسط دره، رودخانههای فرعی دیگری مانند رودخانه «دره خرس» و «دره گردو» نیز به سفیدآب میپیوندند و حجم و خروش آب را دوچندان میکنند. این رودخانه خروشان در نهایت به رودخانه سزار میریزد.
پیمایش دره نی گاه؛ چالشی هیجانانگیز برای کوهنوردان
پیمایش دره نی گاه یک برنامه طبیعتگردی ساده و معمولی نیست؛ بلکه یک برنامه سنگین و چالشبرانگیز است که به آمادگی جسمانی بالا، تجهیزات مناسب و ترجیحاً راهنمای با تجربه نیاز دارد. در طول این پیمایش ۱۲ کیلومتری، هیچ جاده یا پاکوب همواری وجود ندارد. شما باید بارها از عرض رودخانه خروشان عبور کنید، روی تختهسنگهای بزرگ و لغزنده قدم بگذارید و از میان معابر تنگ صخرهای عبور کنید که در برخی نقاط عمق آب ممکن است تا کمر یا سینه شما برسد.
به دلیل طولانی بودن مسیر و ناهمواریهای فراوان، پیمایش کامل دره معمولاً بین ۱.۵ تا ۲ روز زمان میبرد. بیشتر طبیعتگردان شب را در میانه دره و در نقاط امن کمپ میزنند. خوابیدن در میان دیوارههای عظیم صخرهای و در کنار صدای آرامشبخش رودخانه سفیدآب زیر آسمان پر ستاره زاگرس، تجربهای است که هرگز از یاد نخواهید برد. این مسیر هیجانانگیز شباهتهای ساختاری زیادی با دیگر مسیرهای آبی منطقه نظیر تنگه هلت لرستان و تنگه لی لی دورود دارد که آنها نیز مقاصد محبوبی برای آبتنی و درهنوردی هستند.
پوشش گیاهی و حیات وحش غنی اشترانکوه
دره نی گاه به عنوان بخشی از منطقه حفاظتشده اشترانکوه (ملقب به آلپ ایران)، از تنوع زیستی شگفتانگیزی برخوردار است. در سراسر دره و دامنههای صخرهای آن، درختان کهنسال بلوط، بادام وحشی، پسته کوهی (بنه)، ارژن، گلابی وحشی، زالزالک و بید به وفور دیده میشوند. همچنین در اواسط دره به دلیل وجود آب فراوان، باغهای طبیعی از درختان گردو شکل گرفتهاند که سایهسارهای خنک و دلپذیری را برای استراحت مسافران فراهم میکنند.
از نظر حیات جانوری، این منطقه پناهگاهی امن برای گونههای مختلف حیات وحش زاگرس است. خرس قهوهای، پلنگ ایرانی، کل و بز کوهی، قوچ و میش، گرگ، شغال، روباه و گراز از جمله پستاندارانی هستند که در ارتفاعات اطراف دره زندگی میکنند. همچنین پرندگان شکاری مانند عقاب طلایی، شاهین و کرکس در آسمان این دره پرواز میکنند. بکر ماندن دره به دلیل عدم دسترسی جادهای، نقش مهمی در حفظ این حیات وحش ارزشمند داشته است.
مسیرهای دسترسی به دره نی گاه دورود
برای ورود به دره نی گاه سه مسیر اصلی وجود دارد که بسته به سطح توانایی و برنامه سفر خود میتوانید یکی از آنها را انتخاب کنید:
۱. مسیر دریاچه گهر (مسیر بالا به پایین): این مسیر محبوبترین راه است. ابتدا از دورود به سمت چشمه خیه (خرم) رفته و پس از پیادهروی به دریاچه گهر میرسید. از غرب دریاچه گهر، مسیر مالرویی به سمت دره نی گاه وجود دارد که با حرکت در جهت جریان آب رودخانه سفیدآب، وارد دره میشوید و در نهایت به روستای تی میرسید.
۲. مسیر روستای تی (مسیر پایین به بالا): در این مسیر، شما با خودرو از دورود به سمت روستای پیرآست و سپس روستای عمارت و در نهایت روستای «تی» حرکت میکنید (بخش زیادی از این مسیر آسفالت و شنی است). از روستای تی، پیمایش خود را در خلاف جهت جریان رودخانه آغاز میکنید و به سمت دریاچه گهر بالا میروید.
۳. مسیر دره گردو (مسیر فنی): این مسیر سختترین و فنیترین راه دسترسی است که از ارتفاعات کوهستانی اطراف آغاز شده و با عبور از دره صخرهای و پرشیب گردو، به میانه دره نی گاه متصل میشود و تنها برای تیمهای کوهنوردی مجهز به طناب و ابزار فنی مناسب است.
بهترین فصل سفر و تجهیزات حیاتی برای کمپینگ
بهترین زمان برای سفر و پیمایش دره نی گاه، اواسط تابستان (ماههای تیر و مرداد) است. در این زمان دمای هوا مطبوع، دمای آب رودخانه برای آبتنی قابل تحمل و دبی آب رودخانه سفیدآب به حداقل خود رسیده و عبور از آن ایمنتر است. در فصل بهار به دلیل ذوب شدن برفهای اشترانکوه و بارندگیهای شدید، خطر سیلابهای ناگهانی و حجم بسیار بالای آب، ورود به دره را به شدت خطرناک و غیرممکن میسازد. در پاییز و زمستان نیز سرمای شدید منطقه کوهستانی مانع از سفر میشود.
از آنجا که در طول مسیر دره هیچگونه امکانات رفاهی، مغازه، آنتن موبایل یا اینترنت وجود ندارد، همراه داشتن تجهیزات کامل کمپینگ الزامی است. این تجهیزات شامل چادر ضدآب، کیسه خواب مناسب، کولهپشتی فنی، کفش مخصوص درهنوردی یا صندلهای مقاوم، کیسههای ضدآب (درای بگ) برای محافظت از وسایل الکترونیکی، پاوربانک، قرصهای تصفیه آب یا فیلتر آب، مواد غذایی سبک و پرکالری برای دو روز و کیت کمکهای اولیه است. همچنین اگر به جاذبههای آبی علاقه دارید، میتوانید سفر به عروس آبشارهای ایران یعنی آبشار آب سفید الیگودرز را نیز در برنامه سفرهای خود به لرستان بگنجانید.
