تصور کنید در میان سکوت محض بیابانی ایستادهاید که سازههایی عظیم، اسرارآمیز و شبیه به آسمانخراشهای باستانی، سر از خاک برآوردهاند. باد ملایمی میوزد و شنهای روان را روی شیارهای عمیق این برجهای شنی جابهجا میکند. خورشید در حال غروب است و سایههای بلندی که این ابرسازههای طبیعی روی زمین میاندازند، منظرهای فرازمینی خلق میکند؛ گویی روی سیاره مریخ قدم گذاشتهاید. اینجا کلوت های شهداد کرمان است؛ یکی از شگفتانگیزترین و رویاییترین جاذبههای طبیعی جهان که در دل کویر لوت جا خوش کرده است.
کلوت چیست و چگونه شکل گرفته است؟
کلوتها که در اصطلاح علمی و بینالمللی به آنها یاردانگ (Yardang) گفته میشود، برجستگیهای شنی و رسی بسیار بزرگی هستند که در اثر فرسایش شدید باد و باران در طول هزاران سال شکل گرفتهاند. واژه «کلوت» از دو بخش «کل» به معنای شهر و آبادی و «لوت» به معنای کویر تشکیل شده است که به نوعی به معنای «شهر کویر» است. این سازههای باشکوه مانند دیوارهایی موازی و شیاردار در امتداد جهت بادهای غالب کویر کشیده شدهاند و منظرهای شبیه به یک شهر متروکه با آسمانخراشهای خشتی و باستانی را تداعی میکنند.
شکلگیری این کلوتها حاصل کار مشترک و مداوم دو عنصر طبیعی باد و آب در طول میلیونها سال است. بادهای ۱۲۰ روزه سیستان که با سرعت و قدرت بالا از اواخر بهار تا اواخر تابستان میوزند، ذرات ماسه را به بدنه این تپههای رسی قدیمی میکوبند و مانند یک مجسمهساز ماهر آنها را میتراشند. از سوی دیگر، بارانهای سیلآسای کویری که هر از گاهی نازل میشوند، شیارهای عمیقی را روی این سازهها ایجاد میکنند و به آنها شکلی منحصربهفرد میبخشند. تفاوت اصلی کلوتها با تپههای ماسهای معمولی در این است که تپههای ماسهای تنها از انباشت ماسه توسط باد شکل میگیرند و متحرک هستند، در حالی که کلوتها سازههایی ثابت، رسی و فرسایشی هستند که ریشه در خاک دارند.
افسانهها و داستانهای محلی درباره شهر جنها
سکوت اسرارآمیز و شکل عجیب کلوتها که از دور شبیه به ساختمانهای بلند، کاخهای ویرانشده و ستونهای عظیم به نظر میرسند، در گذشته باعث شکلگیری باورها و افسانههای متعددی میان بومیان منطقه شده بود. در گذشته، کاروانها و مسافرانی که از حاشیه کویر عبور میکردند، به دلیل ترس از گم شدن و ظاهر عجیب این سازهها، هرگز جرئت نمیکردند به اعماق کلوتها قدم بگذارند. آنها بر این باور بودند که این کلوتها توسط جنها ساخته شدهاند و کلوتهای شهداد در واقع «شهر جنها» است که انسانها اجازه ورود به آن را ندارند.
افسانه دیگری کلوتها را بقایای شهری باستانی و نفرینشده میدانست که مردمان آن به دلیل گناهانشان تبدیل به سنگ شدهاند. امروزه اگرچه علم زمینشناسی راز شکلگیری این پدیدهها را برملا کرده است، اما هنوز هم قدم زدن در میان این دیوارهای عظیم شنی در سکوت مطلق کویر، حس وهمآلود و شگفتانگیزی دارد که گویی در شهری باستانی و خالی از سکنه در حال گشتوگذار هستید.
کلوتهای شهداد؛ بزرگترین شهر کلوخی جهان در قلب میراث جهانی
کلوتهای شهداد که در بخش شرقی استان کرمان واقع شدهاند، بخشی از بیابان لوت هستند که به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. این منطقه به عنوان بزرگترین شهر کلوخی جهان شناخته میشود؛ منطقهای به طول حدود ۸۰ کیلومتر و عرض ۴۰ کیلومتر که هیچ موجود زندهای در بخشهای مرکزی آن زندگی نمیکند. سکوت مطلق و آرامش بیانتهای این کویر، تجربهای عمیق و فراموشنشدنی را برای مسافران رقم میزند.
جالب است بدانید که کویر لوت و منطقه شهداد در برخی از سالها به عنوان گرمترین نقطه روی کره زمین ثبت شده است. دمای هوا در این منطقه در فصل تابستان به بیش از ۷۰ درجه سانتیگراد میرسد که زندگی را برای هر موجود زندهای غیرممکن میسازد. با این حال، در فصول سرد سال، این منطقه به یکی از زیباترین و محبوبترین مقاصد گردشگری کشور تبدیل میشود و بخشی جداییناپذیر از برنامههای سفر گردشگران در راهنمای کامل سفر به کرمان به شمار میآید.
تفریحات و جاذبههای هیجانانگیز در کویر شهداد
سفر به کلوتهای شهداد تنها به تماشای این سازههای شنی محدود نمیشود؛ بلکه فعالیتها و تفریحات متنوعی در انتظار شماست که سفرتان را به یک ماجراجویی واقعی تبدیل میکند:
- آفرودسواری و سافاری: تپهنوردی با خودروهای دو دیفرانسیل در میان شیارها و پستیوبلندیهای کلوتها، یکی از هیجانانگیزترین تفریحاتی است که میتوانید در این منطقه تجربه کنید. سرعت گرفتن روی تپههای شنی و عبور از میان درههای باریک کلوتها آدرنالین خونتان را بالا خواهد برد.
- رصد ستارگان و آسمان شب: آسمان کویر شهداد به دلیل دوری از آلودگی نوری شهرها، یکی از شفافترین و زیباترین آسمانهای شب در ایران است. تماشای کهکشان راه شیری و بارشهای شهابی بر فراز کلوتهای خاموش، تصویری است که تا همیشه در ذهن شما ثبت خواهد شد. بسیاری از گردشگران شب را در کمپهای کویری سپری میکنند تا از این آسمان پرستاره لذت ببرند.
- عکاسی در غروب و طلوع خورشید: بازی نور و سایه در زمان طلوع و غروب خورشید روی دیوارههای کلوخی، بهشت عکاسان و علاقهمندان به طبیعتگردی است. رنگ نارنجی و سرخ خاک کلوتها در زیر نور مایل خورشید، تصاویری بسیار کارتپستالی خلق میکند.
- شترسواری و پیادهروی با پای برهنه: قدم زدن روی شنهای نرم کویر که خنکی مطبوعی در پاییز دارد و شترسواری در میان کلوتها، آرامشی بینظیر و ارتباطی عمیق با طبیعت کویر ایجاد میکند.
سایر دیدنیهای شگفتانگیز در نزدیکی شهداد
اگر به این منطقه سفر کردید، پیشنهاد میکنیم از دیگر جاذبههای طبیعی و تاریخی اطراف شهداد و استان کرمان نیز دیدن کنید. یکی از این جاذبههای شگفتانگیز، دره راگه کرمان است که با دیوارههای عظیم و درهای عمیق، یکی دیگر از عجایب زمینشناسی این استان به شمار میرود. همچنین، بازدید از واحه بهشتی و سرسبز آبشار کشیت که در دل صخرههای خشک کویری مانند معجزهای جاری است، لذت سفر شما را دوچندان خواهد کرد. کاروانسرای شفیعآباد و باغ شازده ماهان نیز از جاذبههای تاریخی در مسیر سفر به کلوتها هستند که ارزش بازدید بالایی دارند.
بهترین زمان سفر به کلوتهای شهداد
همانطور که اشاره شد، شهداد یکی از گرمترین مناطق زمین است؛ بنابراین انتخاب زمان سفر مناسب برای حفظ سلامت و لذت بردن از سفر بسیار حیاتی است. بهترین زمان برای بازدید از کلوتها، از اوایل پاییز تا اواخر زمستان و همچنین اوایل بهار است. در این ماهها دمای هوا در طول روز مطبوع و معتدل (بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد) است و شبها نیز خنکی دلپذیری دارد. البته شبهای کویر در زمستان میتواند بسیار سرد و خشک باشد، پس حتماً کیسه خواب و لباس گرم به همراه داشته باشید.
سفر به این منطقه در فصل تابستان به دلیل گرمای طاقتفرسا، تابش شدید آفتاب و بادهای سوزان به هیچ عنوان توصیه نمیشود و میتواند خطرات جانی و گرمازدگی شدید به همراه داشته باشد.
مسیر دسترسی و نکات بسیار مهم سفر
برای سفر به کلوتهای شهداد، ابتدا باید خود را به شهر کرمان برسانید. از کرمان به سمت جاده سیرچ حرکت کرده و پس از عبور از تونل کوهستانی سیرچ (که تضاد جالبی میان سرسبزی سیرچ و خشکی کویر دارد)، مسیر خود را به سمت شهر شهداد ادامه دهید. پس از عبور از شهداد، جاده کلوتها شما را به قلب این جاذبه شگفتانگیز هدایت میکند. فاصله کرمان تا کلوتها حدود ۱۲۰ کیلومتر است که تقریباً یک ساعت و نیم زمان میبرد.
در پایان، رعایت نکات زیر برای یک سفر ایمن و مسئولانه به کویر شهداد ضروری است:
- مجوز و راهنمای محلی: کویر شهداد به سه منطقه سبز (عمومی و بدون نیاز به مجوز)، نارنجی (نیازمند مجوز و راهنما) و قرمز (ممنوعه و بسیار خطرناک) تقسیم میشود. برای ورود به اعماق کلوتها حتماً از راهنمایان مجرب محلی استفاده کنید و بدون تجهیزات ناوبری و هماهنگی وارد مناطق ناشناخته نشوید. گم شدن در کویر به دلیل شباهت زیاد کلوتها به یکدیگر بسیار آسان است.
- آب و آذوقه کافی: همیشه بیش از نیاز خود آب آشامیدنی و مواد غذایی خشک به همراه داشته باشید. بیآبی بزرگترین خطر در کویر است.
- حفظ محیط زیست: کویر لوت یک میراث جهانی است. از ریختن هرگونه زباله خودداری کنید و رد پای خود را در این طبیعت بکر به یادگار بگذارید، نه زبالههایتان را. همچنین از تخریب یا نوشتن یادگاری روی دیوارههای کلوتها که بسیار آسیبپذیر هستند، خودداری کنید.
