استان گلستان را با جنگلهای سرسبز هیرکانی، آبشارهای بلند و دشتهای مهآلودش میشناسند. در میان تمام این زیباییها، اگر از شلوغی شهر گرگان فاصله بگیرید و مسیر جنوب را پیش بگیرید، پس از عبور از منطقه معروف ناهارخوران، وارد جادهای فرعی و کوهستانی میشوید که شما را به یکی از زیباترین ییلاقهای شمال ایران هدایت میکند. روستای زیارت گرگان، دهکدهای تاریخی و خوشآبوهوا است که در درهای سرسبز میان دو دامنه کوهستانی جا خوش کرده است. این روستا به دلیل تضاد بینظیر آبوهواییاش با مناطق اطراف، چشمه آبگرم درمانی، آبشارهای خروشان و بافت سنتی ارزشمندش، دهههاست که پناهگاه طبیعتگردان و مسافرانی است که به دنبال آرامش و هوای خنک ییلاقی هستند.
جغرافیای روستای زیارت و مسیر دسترسی
روستای زیارت در ارتفاع حدود ۱۰۰۰ متری از سطح دریا و در فاصله ۱۷ کیلومتری جنوب شهر گرگان واقع شده است. نقطه آغاز سفر به این روستا، انتهای بلوار ناهارخوران گرگان است. از میدان ناهارخوران، یک جاده جنگلی و کوهستانی به طول ۷ کیلومتر آغاز میشود که با عبور از میان درختان سر به فلک کشیده و درهای عمیق، شما را به ورودی روستا میرساند. این مسیر به دلیل کوهستانی بودن، پیچهای تندی دارد و در روزهای بارانی یا برفی زمستان نیازمند احتیاط فراوان است، اما زیباییهای بصری آن در تمام فصول سال خیرهکننده است.
این دهکده ییلاقی از شمال به ارتفاعات بندسر و خمامشهر، از شرق به ارتفاعات سرسبز خالدره، از غرب به کوههای ادیم، مازوکش و کمرسر و از جنوب به ارتفاعات پوشیده از جنگلهای هیرکانی و مسیر آبشار محدود میشود. استقرار روستا در بستر رودخانه خاصهرود باعث شده تا بافتی خطی و متمرکز در دره شکل بگیرد. اختلاف دمای این روستا با شهر گرگان در روزهای گرم تابستان گاهی به بیش از ۱۰ درجه سانتیگراد میرسد که همین ویژگی، زیارت را به مقصدی ایدهآل برای فرار از شرجی و گرمای تابستانه شمال تبدیل کرده است.
بافت تاریخی و معماری بومی؛ میراثی در خطر
روستای زیارت به عنوان یکی از ده روستای دارای بافت باارزش تاریخی در کشور ثبت شده است. معماری سنتی این روستا شباهت زیادی به ماسوله گیلان دارد؛ خانههای دوطبقه چوبی و سنگی که در شیب تند دامنه کوه ساخته شدهاند و سقف یکی، حیاط خانه دیگری است. مصالح به کار رفته در ساخت این خانهها عمدتاً سنگ، چوب و گل است و پنجرههای کوچک چوبی و ایوانهای بزرگ (که در زبان محلی به آنها تلار میگویند) جلوهای صمیمی و نوستالژیک به روستا بخشیدهاند. قدم زدن در کوچههای سنگفرش شده و باریک زیارت، حس سفر در زمان را به گردشگران منتقل میکند.
با این حال، در سالهای اخیر، ساختوسازهای بیرویه و قارچگونه ساختمانهای چندطبقه مدرن و ویلاهای شخصی، آسیبهای جدی به این بافت ارزشمند تاریخی وارد کرده است. امروزه تضاد میان آپارتمانهای بتنی مدرن و خانههای کاهگلی قدیمی کاملاً در روستا مشهود است. برای لمس واقعی هنر معماری کهن زیارت، باید به محلههای قدیمیتر و بالادست روستا رفت، جایی که هنوز بوی هیزم سوخته و نان محلی از مطبخ خانههای قدیمی به مشام میرسد و جریان زندگی سنتی قطع نشده است.
چشمه آبگرم زیارت؛ تنها آبگرم معدنی استان گلستان
یکی از مهمترین جاذبههای درمانی و گردشگری این روستا، چشمه آبگرم زیارت است که در ضلع شرقی رودخانه خاصهرود و در نزدیکی امامزاده قرار دارد. این چشمه که در منابع تاریخی قدیمی به نامهای «گرماندو» و «گرماب» نیز از آن یاد شده، تنها چشمه آبگرم معدنی شناختهشده در استان گلستان است. آب این چشمه صاف، زلال و فاقد طعم یا بوی تند گوگردی است، اما دمای ملایم و مطبوعی (حدود ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد) دارد که شنا در آن را بسیار آرامشبخش میکند.
آبگرم زیارت دارای چهار مظهر یا محل خروجی طبیعی است که در فاصلههای کوتاهی از یکدیگر قرار گرفتهاند. جالب است بدانید در زیر تختهسنگی که مظهر نخست چشمه از آن جاری میشود، کتیبهای کوچک به خط عربی با تاریخ ۱۰۳۵ هجری قمری (دوران صفوی) نصب شده که نشاندهنده قدمت طولانی استفاده درمانی از این آبگرم است. اهالی محلی و پزشکان طب سنتی معتقدند مواد معدنی موجود در آب این چشمه برای تسکین دردهای مفصلی، استخواندرد و درمان بیماریهای پوستی بسیار مفید است. امروزه این آبگرم به صورت کانالکشیشده در دو بخش مردانه و زنانه برای استفاده عموم تجهیز شده است.
آبشار دوقلوی زیارت؛ سمفونی آب و سنگ در دل جنگل
برای کسانی که عاشق پیادهروی در دل طبیعت هستند، آبشار زیارت یک مقصد بینظیر است. این آبشار در فاصله حدود ۵ کیلومتری جنوب روستا و در مسیر یکی از شاخههای فرعی رودخانه خاصهرود قرار دارد. مسیر دسترسی به آبشار از میان درهای باریک و پوشیده از پوشش گیاهی متراکم میگذرد. پس از حدود ۱۵ دقیقه پیادهروی سبک در انتهای مسیر خاکی، صدای خروش آبشار شما را به سمت حوضچه ریزش راهنمایی میکند.
آبشار زیارت از دو شاخه مجاور تشکیل شده که از ارتفاعی نزدیک به ۱۵ متر به داخل حوضچهای سنگی سرازیر میشوند. به دلیل رطوبت بسیار بالای دره، صخرههای اطراف آبشار کاملاً با خزههای سبز و لطیف پوشیده شدهاند. معلق بودن ذرات ریز آب در هوای اطراف آبشار، نسیمی خنک و مرطوب ایجاد میکند که حتی در گرمترین روزهای مردادماه نیز لرزه بر اندام بازدیدکنندگان میاندازد. این منطقه به دلیل قرارگیری در محدوده حفاظتشده، پناهگاه حیاتوحش است و مسافران باید با رعایت سکوت و عدم رهاسازی زباله، به حفظ این اکوسیستم حساس کمک کنند.
امامزاده عبدالله؛ هویت مذهبی و علت نامگذاری روستا
هویت روستای زیارت با بقعه متبرکه امامزاده عبدالله گره خورده است. این بارگاه آرامگاه یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است و به دلیل احترامی که اهالی و مردم گرگان برای این بقعه قائل بودهاند و برای زیارت به این منطقه میآمدند، نام روستا به مرور زمان به «زیارت» تغییر یافته است. ساختمان امامزاده در مرکز روستا و در مجاورت رودخانه خاصهرود قرار دارد و معماری ساده و سنتی آن با گنبدی کوچک، فضایی معنوی و آرام را در میان هیاهوی ییلاق ایجاد کرده است.
در اطراف امامزاده، قبرستانی قدیمی واقع شده که درختان کهنسال و تاریخی آن گواهی بر قدمت چندصدساله این مکان دارند. چشمه آبگرم درمانی نیز دقیقاً در حاشیه جنوبی همین بقعه قرار گرفته است. زائران و مسافران معمولاً پس از زیارت و استفاده از آبگرم، در محوطه بیرونی امامزاده که با درختان کهنسال سایهاندازی شده است، به استراحت میپردازند و از تماشای چشمانداز کوههای مهآلود لذت میبرند.
طبیعتگردی، طعمهای محلی و جاذبههای پیرامون زیارت
روستای زیارت نقطه آغاز بسیاری از مسیرهای کوهنوردی و جنگلنوردی حرفهای در استان گلستان است. کوهنوردان باسابقه از این روستا مسیرهای صعود به قلههای مرتفعی مانند مازوکش، زردکوه و شصتکلا را پیش میگیرند. همچنین، جنگلهای این منطقه به پارک جنگلی ناهارخوران متصل هستند و علاقهمندان میتوانند با پیادهروی در مسیرهای مالرو قدیمی، میان این دو منطقه تردد کنند. اگر به دنبال ییلاقهای بکرتر و مرتفعتر هستید، بازدید از دهکده ییلاقی جهان نما که در همان حوالی قرار دارد، تجربهای شگفتانگیز از اقیانوس ابر را برایتان رقم خواهد زد. همچنین رانندگی در جاده رویایی و مهآلود جاده توسکستان که یکی از زیباترین جادههای جنگلی ایران است، پیشنهاد ویژهای برای مسافران این خطه به شمار میرود.
سفر به زیارت بدون چشیدن طعمهای محلی آن کامل نمیشود. معروفترین سوغات این روستا «پنیر زیارت» است؛ پنیری سنتی و لذیذ که توسط عشاق و دامداران محلی در ییلاقها تهیه میشود. نان محلی جِجِم که با سبزیهای کوهی و روغن حیوانی پخته میشود، در کنار عسل طبیعی کوهستان و صنایع دستی بافتهشده از پشم گوسفند، از دیگر سوغاتیهایی هستند که میتوانید از مغازههای کوچک ابتدای روستا تهیه کنید. در طول مسیر برگشت نیز، میتوانید برنامهای برای بازدید از جاذبههای نمادین دیگر استان مانند آبشار کبودوال در علیآباد کتول، چشمه گل رامیان با عمق فیروزهایاش، آرامگاه خالد نبی در ترکمن صحرا و یا آبشار لوه گالیکش بچینید تا پازل سفرتان به سرزمین نگارستان ایران کامل شود.
