در میان کوهستانهای سرسبز و مه گرفته استان مازندران، جایی که دشتهای پهناور به ارتفاعات البرز پیوند میخورند، یکی از عجیبترین و خیرهکنندهترین شاهکارهای زمینشناسی جهان جا خوش کرده است. چشمه های باداب سورت ساری، تابلویی زنده و مینیاتوری از رنگها و لایههای تراورتنی است که طی هزاران سال، با سرانگشتان هنرمند طبیعت تراشیده شدهاند. این حوضچههای پلکانی با طیف رنگی گرم و جادویی خود از نارنجی سوزان تا سرخ مسی و زرد طلایی، گویی تکهای از خورشید هستند که بر روی زمین سقوط کرده است. باداب سورت نه تنها یک جاذبه گردشگری معمولی نیست، بلکه دومین اثر طبیعی ملی ثبت شده در ایران پس از کوه دماوند به شمار میرود و نمونههای مشابه آن در کل سیاره زمین به انگشتان یک دست هم نمیرسد.
باداب سورت کجاست؟ جغرافیای یک شاهکار کوهستانی
برای تماشای این پدیده شگفتانگیز باید راهی جنوب شهرستان ساری در استان مازندران شوید. چشمههای باداب سورت در بخش چهاردانگه، دهستان پشتکوه و در نزدیکی روستای زیبای اروست واقع شدهاند. این منطقه مرز میان استان مازندران و سمنان است و به همین دلیل پوشش گیاهی و آبوهوای آن ترکیبی بینظیر از سرسبزی شمال و کوهستانهای نیمهخشک مرکز ایران را به نمایش میگذارد. ارتفاع این چشمهها از سطح دریا حدود ۱۸۴۰ متر است و اطراف آنها را درههای عمیق و کوههای پوشیده از درختچههای وحشی احاطه کردهاند.
اگر به جاذبههای بکر و جنگلی مازندران علاقه دارید، بازدید از دریاچه چورت که در همین منطقه چهاردانگه ساری واقع شده است، میتواند سفر شما را کامل کند و تجربهای همهجانبه از طبیعت این خطه برایتان رقم بزند.
نامشناسی؛ معنای اسرارآمیز باداب سورت
شاید برای شما هم سوال باشد که نام این چشمهها از کجا آمده است. واژه باداب ترکیبی از دو کلمه «باد» (به معنای گاز یا اثر درمانی آب معدنی برای تسکین دردها) و «آب» است که در کل به معنای «آب گازدار» یا «آب درمانی» به کار میرود. واژه سورت نیز در زبان محلی به معنای شدت اثر یا صدای سوت مانند ناشی از جوشش آب است. همچنین در گذشته به این منطقه سورت میگفتند که به معنای چشمههای جوشان با خواص ویژه است. بومیان منطقه معتقدند که آب این چشمهها به دلیل گازدار بودن و املاح فراوان، دردهای بدنی را التیام میبخشد.
چشمههای دوقلو با دو طعم، رنگ و بوی کاملاً متفاوت
یکی از شگفتیهای بزرگ باداب سورت این است که از دو چشمه کاملاً متفاوت با ویژگیهای شیمیایی، رنگی و طعمی مجزا تشکیل شده است که در فاصله چند قدمی یکدیگر جریان دارند:
- چشمه اول (چشمه شور و درمانی): این چشمه دارای آبی بسیار شور است و استخر طبیعی عمیقی به قطر حدود ۱۵ متر را تشکیل داده است. آب این بخش به دلیل غلظت بالای نمک و مواد معدنی، حتی در سردترین روزهای زمستان نیز یخ نمیزند. بومیان منطقه و گردشگران از گذشته تا امروز برای درمان بیماریهای پوستی، روماتیسم، دردهای مفصلی و سردردهای مزمن در این آب استحمام میکردند.
- چشمه دوم (چشمه ترش و اکسیدی): در مجاورت چشمه اول، چشمهای جریان دارد که آب آن کمی ترشمزه، گازدار و به رنگ قرمز و نارنجی است. این رنگ زیبا ناشی از وجود اکسید آهن و رسوبات فلزی در اعماق زمین است که همراه با آب به سطح زمین میآیند و در اطراف دهانه چشمه رسوب میکنند.
چگونه این پلههای رنگارنگ شکل گرفتهاند؟
شکلگیری باداب سورت یک فرآیند زمینشناسی بسیار کند است که میلیونها سال به طول انجامیده است. آبهای گرم معدنی که از اعماق زمین به بالا فوران میکنند، در مسیر حرکت خود به سمت دره، به دلیل کاهش دما و فشار، گاز دیاکسید کربن خود را از دست میدهند. این امر باعث رسوب کربنات کلسیم (تراورتن) و سایر املاح معدنی مانند آهن، گوگرد و مس میشود. تجمع مداوم این رسوبات در طول اعصار، دیوارههای طبیعی و حوضچههای مطبقی را به وجود آورده که آب در آنها آرام میگیرد و مانند آینههایی کوچک، آسمان را بازتاب میدهد.
برای کسانی که عاشق طبیعت بکر و مهآلود شمال هستند، سفر به نقاط مرتفع و رویایی دیگر این استان مانند ییلاق فیلبند مازندران یا تجربه سکوت وهمانگیز و شگفتانگیز دریاچه ارواح نوشهر میتواند برنامههای بعدی یک سفر ماجراجویانه در مازندران باشد.
همتایان جهانی باداب سورت؛ پدیدهای نادر در سراسر گیتی
چشمههای تراورتنی پلکانی در جهان بسیار کمیاب هستند. باداب سورت یکی از معدود نمونههای فعال این پدیده در کره زمین است. از دیگر نمونههای مشابه و معروف در دنیا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پاموککاله در ترکیه: حوضچههای سفید رنگ و برفی که به دلیل رسوبات آهکی سفید پدید آمدهاند.
- ماموت هات اسپرینگز در آمریکا: چشمههای آب گرم بزرگ در پارک ملی یلوستون با رسوبات رنگارنگ.
- باداب سورت در ایران: تفاوت اصلی باداب سورت با نمونههای دیگر در تنوع رنگی بسیار شدید (نارنجی، قرمز و قهوهای) است که به دلیل غلظت بالای اکسید آهن و نمک در آب آن پدید آمده و جلوهای گرمتر و متمایز به آن بخشیده است.
بهترین زمان سفر و عکاسی از باداب سورت ساری
اگرچه باداب سورت در تمام فصول سال زیباییهای خاص خود را دارد، اما بدون شک اردیبهشت و خرداد ماه رویاییترین زمان برای سفر به این منطقه است. در این فصل، دشتهای اطراف کاملاً سرسبز و پوشیده از گلهای وحشی میشوند و هوای کوهستان بسیار مطبوع است.
برای عکاسان و دوستداران طبیعت، بهترین زمان حضور در کنار چشمهها، هنگام طلوع یا غروب آفتاب است. در این زمان، نور مورب خورشید بر روی آب حوضچهها میتابد و تلالو رنگهای نارنجی و سرخ را صدچندان میکند. انعکاس آسمان گرگومیش در این کاسههای طبیعی، تصاویری خلق میکند که مرز میان واقعیت و رویا را از بین میبرد.
فریاد یاری باداب سورت؛ نکات حیاتی برای حفظ این اثر ملی
متاسفانه در سالهای گذشته به دلیل هجوم بیرویه گردشگران و نبود مدیریت حفاظتی مناسب، بخشهای زیادی از لایههای تراورتنی باداب سورت دچار تخریب و فرسایش شده است. حوضچههایی که شکلگیری هر سانتیمتر از آنها صدها سال زمان میبرد، با گامهای سنگین و بیملاحظه انسانها به راحتی فرو میریزند. برای اینکه نسلهای آینده نیز بتوانند از این شاهکار دیدن کنند، رعایت نکات زیر در هنگام بازدید الزامی است:
- قدم نگذاشتن روی حوضچهها: به هیچ وجه با کفش یا حتی پای برهنه روی لبهها و داخل حوضچههای فعال و رنگی قدم نگذارید. این لایهها بسیار شکننده و ظریف هستند.
- عدم زباله ریزی: هیچگونه زباله یا پسماندی در محیط چشمهها رها نکنید؛ مواد شیمیایی زبالهها به سرعت ساختار رسوبی چشمه را تغییر میدهند.
- استفاده از مسیرهای مشخص: فقط از مسیرهای پیادهروی تعیینشده حرکت کنید و از نزدیک شدن بیش از حد به مناطق ممنوعه خودداری نمایید.
اگر به دنبال کشف سایر بهشتهای پنهان و دهکدههای ییلاقی و بکر مازندران هستید، دهکده رویایی مازیچال با کلبههای چوبی و اقیانوس ابر بینظیرش، یکی دیگر از مقاصدی است که روح شما را جلا خواهد بخشید.
مسیرهای دسترسی به باداب سورت
برای رسیدن به چشمههای باداب سورت، دو مسیر اصلی وجود دارد:
- مسیر ساری (شمالی): از شهر ساری به سمت کیاسر حرکت کنید. پس از عبور از کیاسر، به سه راهی تلمادره میرسید. در اینجا مسیر فرعی به سمت روستاهای کوهستانی پشتکوه را در پیش بگیرید. پس از عبور از روستاهای اروست و مالخواست، تابلوی راهنمای چشمهها را مشاهده خواهید کرد. بخشی از انتهای مسیر خاکی است که باید با احتیاط طی شود.
- مسیر سمنان (جنوبی): از شهر سمنان به سمت شهمیرزاد و سپس فولادمحله حرکت کنید. پس از فولادمحله به سه راهی تلمادره میرسید و از آنجا وارد جاده فرعی روستای اروست میشوید. این مسیر برای مسافرانی که از سمت تهران یا مرکز ایران میآیند کوتاهتر و هموارتر است.
سفر به باداب سورت ساری، سفری به اعماق تاریخ زمینشناسی و تماشای یکی از زیباترین جلوههای خلقت است. بیایید با سفر مسئولانه و احترام به طبیعت، این میراث طلایی را برای آیندگان حفظ کنیم.
