دشت لار، با تمام وسعت و شکوهش، همواره به عنوان یکی از زیباترین و بکرترین مناطق حفاظتنشده و البته پارکهای ملی ارزشمند ایران شناخته میشود. این دشت وسیع که در دامنه البرز مرکزی و در نزدیکی کوه استوار دماوند گسترده شده است، در فصل بهار و تابستان میزبان هزاران گردشگر و طبیعتگردی است که برای فرار از شلوغی و گرمای شهرهایی چون تهران به آغوش طبیعت پناه میبرند. اما در میان تمام شگفتیهای این دشت پهناور، نگینی پنهان وجود دارد که تماشای آن چشم هر بینندهای را خیره میکند؛ دریاچهای فیروزهای رنگ و دایرهای شکل به نام چشمه دیو آسیاب لار. این چشمه شگفتانگیز که در مرز استانهای تهران و مازندران واقع شده، یکی از شاهکارهای کمنظیر زمینشناختی کشور است که به دلیل ساختار منحصربهفرد و رنگ جادوییاش، مقصدی ایدهآل برای ماجراجوییهای تابستانه به شمار میرود.
شگفتیهای زمینشناختی و نحوه شکلگیری دیو آسیاب
چشمه دیو آسیاب لار در ارتفاع ۳۰۱۵ متری از سطح دریا قرار دارد و در نگاه اول، شبیه به یک فنجان یا کاسه بزرگ پر از آب فیروزهای است که روی یک تپه آهکی استوار شده است. این تپه رسوبی که ارتفاعی در حدود ۱۰ متر دارد، در واقع شاهکار خود چشمه در طول هزاران سال گذشته است. آب چشمه سرشار از املاح معدنی، بهویژه بیکربنات کلسیم و گوگرد است. با خروج آب از دهانه چشمه و کاهش فشار و دما، این املاح رسوب کرده و به مرور زمان لایههای متعددی از سنگهای تراورتن و آهکی را پدید آوردهاند. این فرآیند طبیعی که مشابه آن در جاذبههای معروفی مانند چشمه های باداب سورت ساری نیز دیده میشود، باعث شده که چشمه دیو آسیاب بر روی یک سکوی طبیعی صاف و مرتفع قرار گیرد و از محیط اطراف خود متمایز شود. قطر این حوضچه دایرهای شکل حدود ۲۰ متر و عمق آن در عمیقترین نقطه به حدود ۲ متر میرسد.
افسانهها و داستانهای عامیانه؛ چرا دیو آسیاب؟
شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که چرا این جاذبه زیبا و رویایی را «دیو آسیاب» نامیدهاند؟ در فرهنگ عامه و باورهای محلی مردمان لاریجان و دشت لار، افسانهها و داستانهای متعددی درباره این منطقه وجود دارد. برخی معتقدند که به دلیل شکل کاملاً دایرهای و مدور چشمه که شباهت زیادی به سنگهای بزرگ آسیابهای قدیمی دارد و همچنین به دلیل صدای جوشش آب از اعماق زمین، این مکان محل رفتوآمد یا زندگی دیوها بوده و آنها از این چشمه به عنوان آسیاب خود استفاده میکردهاند. بوی تند گوگرد که در اطراف چشمه به مشام میرسد نیز به این باورهای افسانهای دامن زده است، چرا که در اساطیر کهن، گوگرد و بوی آن را با موجودات ماوراءالطبیعه و دیوها مرتبط میدانستند. امروزه اگرچه علم زمینشناسی دلایل علمی شکلگیری این پدیده را به وضوح توضیح میدهد، اما شنیدن این داستانهای بومی در کنار چشمه، جذابیت سفر را دوچندان میکند و ما را به روزگاران دور پیوند میدهد.
خواص درمانی و ویژگیهای آب چشمه
یکی از ویژگیهای برجسته چشمه دیو آسیاب، آب گوگردی و خنک آن است. دمای آب این چشمه در تمام طول سال بسیار پایین بوده و معمولاً بین ۵ تا ۱۰ درجه سانتیگراد متغیر است که در گرمای تابستان، حس طراوت فوقالعادهای به طبیعتگردان میبخشد. هنگامی که به چشمه نزدیک میشوید، بوی تند گوگرد اولین چیزی است که توجه شما را جلب میکند. آب این چشمه به دلیل وجود مقادیر بالای گوگرد و بیکربنات، دارای خواص درمانی متعددی برای بیماریهای پوستی، درماتیتها و دردهای مفصلی و استخوانی است. بسیاری از گردشگران با آگاهی از این خواص، تن به آب خنک و شفابخش دیو آسیاب میسپارند تا خستگی پیادهروی طولانی در دشت لار را از تن به در کنند. البته باید توجه داشت که آب این چشمه به دلیل املاح معدنی بسیار سنگین و گوگرد فراوان، طعمی ترش و گزنده دارد و به هیچ وجه قابل شرب نیست؛ بنابراین حتماً آب آشامیدنی کافی همراه خود داشته باشید.
طبیعت بینظیر اطراف چشمه و چشمانداز قله دماوند
موقعیت جغرافیایی چشمه دیو آسیاب به گونهای است که در میان دو رودخانه خروشان دشت لار یعنی رودخانههای «سفیدآب» و «دلیچای» قرار گرفته است. نکته جالب این است که هیچ آبراهه یا جویباری به صورت سطحی از چشمه دیو آسیاب خارج نمیشود؛ بلکه سرریز آب این چشمه از طریق مجاری زیرزمینی و منافذ سنگهای آهکی نفوذ کرده و در نهایت به رودخانه سفیدآب میریزد. عبور آب گوگردی از سنگهای منطقه باعث شده که بستر رودخانه سفیدآب رنگی متمایل به سفید به خود بگیرد و نامگذاری این رودخانه نیز بیارتباط با این پدیده نیست. اگر در فصل بهار یا اوایل تابستان مسافر این منطقه باشید، اطراف چشمه را فرشی از گلهای وحشی، بابونههای سپید و شقایقهای سرخ خواهید یافت که در باد تکان میخورند. همچنین، در روزهای آفتابی و صاف، نمای باابهت و پرشکوه قله دماوند در افق شرقی چشمه خودنمایی میکند و قابهای بینظیری را برای عکاسی و ثبت خاطرات ماندگار خلق مینماید.
مسیرهای دسترسی به چشمه دیو آسیاب لار
برای رسیدن به این بهشت فیروزهای در دل پارک ملی لار، مسیرهای مختلفی وجود دارد که بسته به نوع وسیله نقلیه و میزان علاقهمندی شما به پیادهروی یا کوهنوردی میتوانید یکی از آنها را انتخاب کنید:
مسیر اول (جاده هراز و پلور): اولین و پرطرفدارترین مسیر، جاده هراز و شهر پلور است. پس از رسیدن به پلور، مجسمه طلایی کوهنورد را به عنوان نشانه در نظر بگیرید و وارد جاده آسفالته لار شوید. این جاده شما را به پاسگاه محیطبانی دلیچای میرساند که ورودی شرقی پارک ملی لار است. پس از عبور از محیطبانی، باید وارد جادههای خاکی و ناهموار دشت لار شوید. برای طی کردن این مسیر، استفاده از خودروهای دو دیفرانسیل و شاسیبلند (آفرود) به شدت توصیه میشود. مسیر خاکی را باید به سمت شمال دشت و رودخانه سفیدآب ادامه دهید تا به محدوده چشمه برسید.
مسیر دوم (لواسان بزرگ و گردنه ایرا): این مسیر خاکی و نسبتاً صعبالععبور از روستای ایرا آغاز شده و به پاسگاه محیطبانی قوشخانه (ورودی جنوبی پارک) منتهی میشود. این مسیر برای کسانی که از سمت شرق تهران یا لواسانات حرکت میکنند مناسب است و دسترسی متفاوتی را به دشت لار فراهم میسازد.
مسیر سوم (روستای افجه و دشت هویج): این مسیر که ویژه علاقهمندان به کوهنوردی و پیادهرویهای طولانی است، از روستای افجه شمیرانات آغاز میشود. در این مسیر زیبا، کوهنوردان با گذر از تفرجگاه معروف دشت هویج افجه و عبور از گردنه افجه فشم، وارد دشت لار کوچک شده و پس از پشت سر گذاشتن رشتهکوههای میانی به دشت لار بزرگ و چشمه دیو آسیاب میرسند. این پیمایش طولانی به آمادگی جسمانی بالا و تجهیزات کامل کوهنوردی نیاز دارد.
بهترین زمان بازدید و نکات مهم سفر
بهترین زمان برای سفر به چشمه دیو آسیاب لار، از اواخر خرداد تا اواخر مرداد ماه است. در این بازه زمانی، جادههای خاکی دشت لار باز بوده و آبوهوای منطقه بسیار مطبوع و خنک است. در فصل بهار (بهویژه اردیبهشت)، دشت لار در زیباترین حالت خود قرار دارد و دشتها پر از گلهای شقایق میشوند، اما به دلیل فصل زادآوری حیات وحش، ورود خودروها به پارک ملی لار تا اواسط خرداد ممنوع است و تنها به صورت پیاده امکانپذیر خواهد بود. در فصل پاییز و زمستان نیز به دلیل بارشهای سنگین برف و سرمای شدید استخوانسوز، سفر به این منطقه کوهستانی بسیار خطرناک و ناممکن میشود.
نکته بسیار مهمی که در سفر به دیو آسیاب باید به یاد داشته باشید، بکر بودن و نبود هیچگونه امکانات رفاهی در پارک ملی لار است. در اطراف چشمه هیچ درخت یا سایهبانی وجود ندارد، بنابراین حتماً کلاه لبهدار، عینک آفتابی و کرم ضدآفتاب همراه داشته باشید. همچنین به دلیل عدم وجود آب آشامیدنی سالم، باید آب کافی برای مصرف خود به همراه ببرید. اگر به دنبال مقاصد خنک و ییلاقی دیگری در استان مازندران هستید، میتوانید سری به ییلاق فیلبند مازندران بزنید که به اقیانوس ابرهایش معروف است، یا از راز و رمزهای دریاچه ارواح نوشهر دیدن کنید. در نهایت، اگر قصد شبمانی و کمپینگ در منطقه لار را دارید، تجهیزات کامل کمپینگ، لباس گرم (برای شبهای خنک دشت لار) و کیسهخواب مناسب را فراموش نکنید و حتماً تمام زبالههای خود را از منطقه خارج کنید تا این نگین فیروزهای برای نسلهای آینده نیز پاکیزه و زیبا باقی بماند.
