ارمنستان کشور صومعههای باستانی و کلیساهای تاریخی است که هر کدام در گوشهای از طبیعت کوهستانی و شگفتانگیز این سرزمین جا خوش کردهاند. اما در میان تمام این آثار تاریخی، صومعهای وجود دارد که حتی بسیاری از گردشگران حرفهای نیز از وجود آن بیخبرند؛ صومعه هورومایر (Horomayr Monastery). این صومعه قرونوسطایی که در استان لوری (Lori) و در اعماق دره زیبای دَبِد (Debed Canyon) واقع شده، یکی از شاهکارهای معماری ارمنی است که به معنای واقعی کلمه با صخرههای عمودی کوهستان ادغام شده است.
چیزی که هورومایر را از سایر کلیساهای ارمنستان متمایز میکند، ساختار دوگانه و معلق آن است. بخشی از این صومعه درست در لبه فلات مرتفع و مشرف به دره ساخته شده، در حالی که بخش دیگر آن در دل دیوارههای صخرهای و عمودی دره جا گرفته است؛ گویی کلیسا میان زمین و آسمان معلق مانده است. اگر به دنبال مقصدی بکر، آرام و سرشار از تاریخ و ماجراجویی در سفر خود هستید، با ما همراه شوید تا رازهای این شاهکار فراموششده را کشف کنیم.
افسانه تأسیس و وجه تسمیه هورومایر
نام «هورومایر» از دو واژه ارمنی «هوروم» (Horom) به معنای رومی یا یونانی (اشاره به پیروان کلیسای بیزانس) و «آیر» (Ayr) به معنای غار تشکیل شده است. بر اساس افسانههای محلی، تأسیس این مکان به قرن هفتم میلادی بازمیگردد. گفته میشود یک مسیحی یونانی به نام «واسید» پس از دیدن معجزهای از «هوانس اودزنتسی» (یکی از رهبران مذهبی برجسته ارمنستان)، به آیین کلیسای ارمنی گروید. او برای عبادت و ریاضت به غارهای این دره پناه برد و نخستین صومعه کوچک را در دل غارها پایهگذاری کرد. به همین دلیل این مکان به «غار رومیها» یا هورومایر شهرت یافت.
در قرن یازدهم میلادی، بقایای متبرک کاتولیکوس پتروس اول به این صومعه منتقل شد و از آن زمان به بعد، کلیسای اصلی این مجموعه به نام «سورپ نشان» (St. Nshan) یا نشان مقدس نامگذاری گردید. صومعه هورومایر در طول قرون وسطی نه تنها یک مرکز مذهبی و عبادی، بلکه پناهگاهی امن برای راهبان در زمان حملات بیگانگان و مکانی برای کتابت نسخههای خطی باستانی بوده است.
معماری شگفتانگیز؛ صومعهای در دو سطح متفاوت
همانطور که اشاره شد، صومعه هورومایر از دو بخش کاملاً مجزا تشکیل شده است که هر کدام ویژگیهای معماری منحصربهفرد خود را دارند.
بخش پایینی (صومعه داخل دره)
این بخش که به «صومعه درون دره» معروف است، درست در زیر صخرههای مرتفع و بر روی شیب تند دره دبد ساخته شده است. سازههای اصلی این بخش در اواخر قرن دوازدهم میلادی (سال ۱۱۸۷) توسط شاهزادگان زاکاریان (زاکاره و ایوان) بنا شدند. کلیسای اصلی این بخش، کلیسای تکناوه «سنت نشان» است که با سنگهای تیره محلی ساخته شده و در سال ۱۲۹۰ یک برج ناقوس زیبا به آن اضافه شده است. یکی از زیباترین جزئیات این کلیسا، سنگنگاره برجسته حضرت مسیح است که در بالای درگاه ورودی خودنمایی میکند. در شمال این کلیسا، کلیسای کوچک «مریم مقدس» (St. Astvatsatsin) متعلق به سال ۱۳۰۱ میلادی و خرابههای کلیسای حواریون قرار دارند. اطراف این مجموعه مملو از چلیپاسنگها یا خاچکارهای باستانی ارمنی متعلق به قرن سیزدهم است که با ظرافت خیرهکنندهای تراشیده شدهاند.
بخش بالایی (صومعه لبه فلات)
بخش بالایی که بر روی فلات مرتفع و مشرف به دره قرار دارد، تقارن و تضاد رنگی فوقالعادهای را به نمایش میگذارد. این بخش شامل دو کلیسای تکناوه هماندازه است که توسط یک پیشتالار (Narthex) در وسط به یکدیگر متصل شدهاند. نکته شگفتانگیز اینجاست که کلیسای شمالی و پیشتالار با سنگهای فلسیت (Felsite) به رنگ زرد و قهوهای گرم ساخته شدهاند، در حالی که کلیسای جنوبی (ساخته شده در سال ۱۲۰۶ میلادی) با سنگهای بازالت خاکستری تیره بنا شده است. این تضاد رنگی در کنار طراحی متقارن، جلوه بصری بسیار خاص و متفاوتی به این بنا بخشیده است.
مسیر دسترسی و پیادهروی به صومعه هورومایر
سفر به صومعه هورومایر یک تجربه ماجراجویانه است، چرا که دسترسی به بخشهای مختلف آن نیازمند پیادهروی در طبیعت بکر استان لوری است. بخش پایینی به هیچ عنوان مسیر خودرویی ندارد و تنها با پای پیاده قابل دسترسی است. بهترین و کوتاهترین مسیر، پیادهروی از روستای تاریخی اودزون (Odzun) است. همچنین یک مسیر پیادهروی فوقالعاده زیبا و معروف از صومعه کوبایر (Kobayr) به سمت روستای اودزون وجود دارد که از میان دره دبد عبور کرده و شما را مستقیماً به بخش پایینی هورومایر میرساند. این مسیر پیادهروی مناظری خیرهکننده از دره و صخرههای سرسبز را به شما هدیه میدهد.
برای رفتن به بخش بالایی صومعه که روی لبه فلات قرار دارد، میتوانید از روستای اودزون با خودرو، دوچرخه یا پیاده حرکت کنید. جاده دسترسی به این بخش هموارتر است. توجه داشته باشید که به دلیل وجود دیوارههای صخرهای عمودی و بسیار بلند، امکان صعود مستقیم از بخش پایینی (داخل دره) به بخش بالایی (روی فلات) وجود ندارد. برای بازدید از هر دو بخش، باید مسیر پیادهروی دوربرگردان را طی کنید یا از مسیر روستای اودزون استفاده کنید.
بهترین زمان برای بازدید و نکات سفر
بهترین زمان برای سفر به استان لوری و بازدید از صومعه هورومایر، از اواسط بهار تا اواخر پاییز (ماههای آوریل تا نوامبر) است. در این فصول، دره دبد در سرسبزترین حالت خود قرار دارد و آبوهوا برای پیادهروی در کوهستان بسیار مطبوع است. در فصل زمستان به دلیل بارش برف و لغزنده بودن مسیرهای صخرهای، عبور از مسیر پیادهروی بخش پایینی میتواند خطرناک باشد. اگر به دنبال مقاصد طبیعتگردی بکر در ارمنستان هستید، بازدید از طبیعت کوهستانی و چشمههای آب گرم شهر جرموک ارمنستان نیز میتواند گزینه فوقالعادهای باشد.
در سفر به این منطقه بکر، حتماً کفش مناسب پیادهروی و کوهنوردی به پا داشته باشید، آب آشامیدنی کافی همراه خود ببرید و ترجیحاً از اپلیکیشنهای مسیریابی معتبر مانند HikeArmenia استفاده کنید. بازدید از این صومعه را میتوانید با جاذبههای نزدیک دیگر مانند کلیسای تاریخی اودزون و صومعه کوبایر ترکیب کنید تا یک روز کامل و خاطرهانگیز را در شمال ارمنستان سپری کنید. اگر خوششانس باشید و در فصل تابستان به این کشور سفر کنید، میتوانید در کنار بازدید از بناهای تاریخی، در جشن آب (وارداوار) ارمنستان نیز شرکت کنید که یکی از شادترین فستیوالهای محلی است. همچنین برای علاقهمندان به تفریحات زمستانی، پیست اسکی زاخکازور یکی از بهترین مقاصد تفریحی ارمنستان به شمار میرود. در نهایت، اگر پیش از این به پایتخت ارمنستان سفر کردهاید و از جاهای دیدنی ایروان بازدید نمودهاید، سفر به این دره شگفتانگیز و کشف صومعه پنهان هورومایر، زاویه جدید و بکری از زیباییهای این کشور را به شما نشان خواهد داد.
