روستای تاریخی کندلوس نوشهر، یکی از زیباترین، پاکیزهترین و بااصالتترین روستاهای استان مازندران و کل ایران است. این دهکده تاریخی در منطقه سرسبز و ییلاقی کجور قرار دارد و به عنوان یکی از مقاصد گردشگری نمونه کشور شناخته میشود. کندلوس با کوچههای سنگفرش شده، خانههای گلی با پنجرههای چوبی و سقفهای شیروانی، چشمههای گوارا و نهرهای جاری، تابلویی بینظیر از ترکیب تاریخ و طبیعت را پیش روی بازدیدکنندگان قرار میدهد. یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این روستا که در اولین نگاه توجه هر گردشگری را به خود جلب میکند، تمیزی فوقالعاده و رعایت اصول بهداشتی در آن است؛ به طوری که در تمام کوچهها سطلهای زباله نصب شده و اهالی روستا با حساسیت بالایی از پاکیزگی محل زندگی خود مراقبت میکنند.
معرفی روستای تاریخی کندلوس؛ شناسنامه فرهنگی کجور
کندلوس روستایی ییلاقی و کوهستانی است که در ارتفاع حدود ۱۶۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این روستا در دهستان زانوس رستاق از توابع بخش کجور شهرستان نوشهر قرار گرفته و به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، آبوهوایی بسیار مطبوع و خنک در بهار و تابستان دارد. برخلاف بسیاری از روستاهای شمالی که در سالهای اخیر با ساختوسازهای مدرن و بیرویه هویت سنتی خود را از دست دادهاند، کندلوس به لطف تلاشهای اهالی و مسئولان فرهنگی، بافت تاریخی و معماری سنتی خود را به طور کامل حفظ کرده است. با قدم زدن در این روستا، گویی به گذشتههای دور مازندران سفر میکنید؛ جایی که صدای جریان آب چشمهها، بوی دیوارهای کاهگلی مرطوب و منظره سقفهای چوبی خانهها، حس آرامش عمیقی را به انسان هدیه میدهد.
این روستا علاوه بر جاذبههای طبیعی، به عنوان قطب فرهنگی منطقه کجور نیز شناخته میشود. برپایی نخستین موزه مردمشناسی روستایی جهان و همچنین موزه بزرگ گیاهان دارویی در این دهکده، نام کندلوس را در سطوح ملی و بینالمللی مطرح کرده است. اگر به دنبال مقصدی هستید که در کنار طبیعت بکر، با تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم و طب سنتی مردمان البرز آشنا شوید، سفر به این بهشت سنگفرش شده بهترین انتخاب برای شما خواهد بود.
تاریخچه و قدمت روستای کندلوس؛ از میخساز تا امروز
قدمت تاریخی کندلوس به هزاران سال پیش بازمیگردد. بر اساس کاوشهای باستانشناسی و اشیای تاریخی کشفشده در این منطقه، نشانههایی از تمدنهای قبل از میلاد مسیح، دوران ساسانی و اشکانی و همچنین دوران اسلامی در این روستا به چشم میخورد. این یافتهها نشان میدهند که کندلوس یکی از قدیمیترین سکونتگاههای انسانی در رشتهکوههای البرز مرکزی بوده و در طول تاریخ همواره مورد توجه تمدنهای مختلف قرار داشته است.
در منابع تاریخی، از این منطقه با نام قدیمی “میخساز” یاد شده است. داستان نامگذاری میخساز به سفر ناصرالدین شاه قاجار به این منطقه در سال ۱۲۹۲ هجری قمری بازمیگردد. روایت شده است که ناصرالدین شاه در مسیر سفر خود به مازندران، چند روزی را در این منطقه اتراق کرد. او با دیدن گروهی از کولیهای محلی که به کار فلزکاری و ساختن میخهای آهنی مشغول بودند، این دهستان را میخساز نامید. امروزه منطقه میخساز شامل چهار دهکده به نامهای پیده، گیل کلا، میرکلا و کندلوس است که در این میان، کندلوس به عنوان نگین درخشان این منطقه خودنمایی میکند.
معماری و بافت سنتی روستای کندلوس
یکی از بزرگترین جذابیتهای کندلوس، بافت معماری یکدست و سنتی آن است. خانههای قدیمی این روستا با مصالح بومی مانند سنگ، خشت، گل و چوب ساخته شدهاند. دیوارهای کاهگلی ضخیم به رنگ زرد و کرم، سقفهای چوبی شیبدار (شیروانیهای چوبی) و پنجرههای کوچک و متقارن، جلوه بصری فوقالعادهای به روستا بخشیدهاند. خانهها معمولاً دو طبقه ساخته میشدند؛ طبقه اول به عنوان انبار و محل نگهداری دام یا ابزار کشاورزی استفاده میشد و طبقه دوم محل سکونت اعضای خانواده بود. بالکنهای چوبی بزرگ که در زبان محلی به آنها “تالار” میگویند، رو به مناظر سرسبز کوهستان باز میشوند و در فصول گرم سال، محل تجمع اهالی خانواده هستند.
علاوه بر معماری خانهها، معابر و کوچههای کندلوس نیز به صورت کاملاً اصولی سنگفرش شدهاند. این سنگفرشها مانع از ایجاد گلولای در فصول بارندگی میشوند و قدم زدن در میان کوچهپسکوچههای روستا را بسیار لذتبخش میکنند. تمیزی بینظیر معابر و نبود هرگونه زباله در سطح روستا، فرهنگ بالای اهالی کندلوس را به نمایش میگذارد و این دهکده را به یکی از پاکیزهترین نقاط گردشگری ایران تبدیل کرده است.
موزههای شگفتانگیز کندلوس؛ گنجینه مردمشناسی و گیاهان دارویی
بخش عمدهای از شهرت جهانی کندلوس به دلیل وجود دو موزه منحصربهفرد در این روستا است که به همت و تلاشهای خستگیناپذیر دکتر علیاصغر جهانگیری، از نخبگان و بومیان همین روستا، احداث شدهاند. این موزهها نقش بسیار مهمی در معرفی فرهنگ و تاریخ منطقه البرز به جهانیان ایفا میکنند.
موزه مردمشناسی کندلوس؛ نخستین موزه روستایی جهان
موزه مردمشناسی کندلوس در سال ۱۳۶۸ افتتاح شد. ساختمان این موزه با الهام از معماری دژها و قلعههای قدیمی، بر روی تپهای مشرف به روستا ساخته شده و خود یک اثر هنری به شمار میرود. در این موزه، مجموعهای بینظیر از اشیا و آثار تاریخی نگهداری میشود که نشاندهنده شیوه زندگی، آداب و رسوم، باورها و ابزارهای مورد استفاده مردم منطقه کجور از هزاره دوم قبل از میلاد تا دوران قاجار است.
برخی از مهمترین آثاری که در این موزه به نمایش گذاشته شدهاند عبارتند از: ظروف سفالی، ابزارهای فلزی و چوبی کشاورزی، لباسهای سنتی و محلی مازندرانی، زیورآلات قدیمی، کتب خطی، نسخههای خطی قرآن کریم، دیوان اشعار، اسناد تاریخی، قبالهها و عقدنامههای قدیمی، نقاشیهای سنتی و قهوهخانهای. تمامی این آثار دارای شناسنامه دقیق به زبانهای فارسی و انگلیسی هستند و بازدید از آنها اطلاعات ارزشمندی را درباره تاریخ اقوام البرز در اختیار گردشگران قرار میدهد.
موزه گیاهان دارویی کندلوس؛ باغ بوتانیک کجور
موزه گیاهان دارویی مجتمع کشاورزی کندلوس در سال ۱۳۶۵ با هدف کشت، پرورش، تولید و بستهبندی گیاهان دارویی و معطر و همچنین اسانسگیری و تولید روغنهای گیاهی تاسیس شد. این مجموعه برای اولین بار در ایران اقدام به برپایی یک باغ بوتانیک (باغ گیاهشناسی) در زمینی به مساحت ۱۰ هکتار نمود. در این باغ، بیش از ۲۵۰ گونه گیاه دارویی و معطر ارزشمند و ژنتیکی ایران پرورش داده میشود. محصولات باکیفیت این مجتمع علاوه بر تامین نیازهای داخلی، به بسیاری از کشورهای جهان صادر میشود و نقشی حیاتی در اشتغالزایی و توسعه اقتصادی منطقه کجور دارد.
آداب و رسوم و فرهنگ بومی مردم کندلوس
مردم بومی کندلوس سفیدپوست و در برخی موارد بور با چشمانی آبی هستند. آنها به زبان مازندرانی و با گویش کجوری صحبت میکنند. اهالی کندلوس مردمانی بسیار مهربان، مهماننواز، قانع و سختکوش هستند. جالب است بدانید که در این روستا هیچ متکدی و گدایی وجود ندارد. امنیت در کندلوس زبانزد است؛ به طوری که در ماههای سرد سال که اکثر خانهها خالی از سکنه میشوند، درهای منازل باز بوده و هرگز سرقت یا جرمی در این روستا گزارش نشده است. زنان روستا دوشادوش مردان برای تامین هزینههای زندگی تلاش میکنند و کارهایی مانند دوشیدن گاو، جالیزکاری، کاشت سبزیجات، پخت نان سنتی و صنایع دستی را بر عهده دارند.
آیین سنتی سال مج (خوش قدم)
یکی از زیباترین آداب و رسوم نوروزی که هنوز هم در میان اهالی کندلوس با جدیت اجرا میشود، مراسم “سال مج” یا خوشقدم است. قبل از تحویل سال نو، نام چند کودک یا نوجوان خانواده انتخاب شده و با استخاره از قرآن مجید، نام فردی که استخارهاش خوب آمده باشد به عنوان “سال مج” انتخاب میشود. این کودک یا نوجوان بلافاصله پس از تحویل سال نو، با سینی حاوی قرآن کریم، سبزه، شیرینی و یک ظرف پر از آب، قبل از هر شخص دیگری وارد خانه میشود. او آب را در گوشه اتاقها میپاشد و به این ترتیب، سالی پربرکت، شاد و سرشار از سلامتی را برای خانواده به ارمغان میآورد.
موسیقی، پوشش و صنایع دستی کندلوس
موسیقی سنتی جایگاه ویژهای در زندگی مردم کندلوس دارد. علاوه بر نی هفتبند که متداولترین آلت موسیقی منطقه است، دهل و سرنا نیز سابقه طولانی در این دیار دارند. سرنا در زبان محلی به “پسپسی” معروف است که از چوب شمشاد تراشیده میشود و صدایی بسیار رسا دارد. صنایع دستی کندلوس نیز شامل جاجیمبافی، ایزار (پارچه پشمی چهارخانه دستباف)، بافت جورابها، دستکشها و بلوزهای پشمی گلدار سنتی و نمدمالی است که توسط زنان هنرمند روستا تولید میشوند.
جاذبههای طبیعی و دیدنیهای اطراف کندلوس
سفر به کندلوس تنها به بازدید از بافت تاریخی و موزهها محدود نمیشود. طبیعت بکر اطراف این روستا نیز دیدنیهای بینظیری دارد:
- آبشار کندلوس: این آبشار زیبا با ارتفاع حدود ۱۰ متر در فاصله ۵ کیلومتری روستا و در دل جنگلهای انبوه قرار دارد. برای رسیدن به این آبشار باید یک مسیر پیادهروی جنگلی و کوهستانی زیبا را طی کنید که حدود ۱ ساعت به طول میانجامد.
- دره زانوس: درهای شگفتانگیز و رویایی با صخرههای عظیم و پوشش گیاهی متراکم که در نزدیکی روستا قرار دارد و مقصدی فوقالعاده برای علاقهمندان به کوهنوردی و طبیعتگردی است.
- دیو چشمه کجور: یکی از معروفترین چشمههای آب معدنی مازندران است که با آب خنک، زلال و فراوان خود در مسیر جاده کجور قرار دارد. شما میتوانید در طول مسیر سفر خود به کندلوس، در کنار دیو چشمه توقف کرده و از طبیعت زیبای اطراف آن لذت ببرید.
همچنین اگر به جاذبههای طبیعی دیگر مازندران علاقه دارید، منطقه کجور گزینههای شگفتانگیزی را در خود جای داده است. شما میتوانید از جاهای دیدنی کجور مانند دریاچه خضر نبی دیدن کنید. علاوه بر این، جاذبههای معروفی همچون دریاچه ارواح نوشهر و دریاچه فراخین نوشهر نیز در فاصله نهچندان دور از این منطقه قرار دارند و بازدید از آنها سفر شما را کاملتر خواهد کرد.
راهنمای دسترسی و مسیر رفتن به روستای کندلوس
برای دسترسی به روستای تاریخی کندلوس، بهترین مسیر استفاده از محور کرج – چالوس است. مراحل رسیدن به روستا به شرح زیر است:
- ابتدا وارد جاده چالوس شده و به سمت شمال حرکت کنید.
- حدود ۵ کیلومتر پس از عبور از شهر مرزنآباد، به دوراهی موسوم به “دوآب” (پل کجور) میرسید. در این نقطه، تابلوی راهنمای “روستای فرهنگی تاریخی کندلوس ۴۲ کیلومتر” را در سمت راست خود مشاهده خواهید کرد.
- وارد جاده آسفالته کجور شوید که به سمت شرق کشیده شده است. پس از طی حدود ۱۸ کیلومتر در این مسیر کوهستانی زیبا، به یک دوراهی دیگر میرسید.
- در این دوراهی، مسیر سمت راست (به سمت جنوب) را انتخاب کنید که جادهای فرعی اما آسفالته به سمت کندلوس است. با طی مسافت حدود ۱۵ کیلومتر در این مسیر فرعی و عبور از مناظر جنگلی و کوهستانی فوقالعاده زیبا، به روستای تاریخی کندلوس خواهید رسید.
کل مسافت تهران تا کندلوس حدود ۲۰۰ کیلومتر و مسافت شهر نوشهر تا کندلوس حدود ۷۵ کیلومتر است که به دلیل کوهستانی و پیچدرپیچ بودن جاده، پیمودن آن نیاز به رانندگی با سرعت مطمئنه دارد.
بهترین زمان سفر و اقامت در روستای کندلوس
کندلوس در منطقهای کوهستانی واقع شده و دارای آبوهوای ییلاقی است. بنابراین، بهترین زمان سفر به این روستا، فصول بهار و تابستان (از اوایل اردیبهشت تا اواخر شهریور) است. در این ماهها، دمای هوا بسیار مطبوع و خنک بوده و سرسبزی طبیعت به اوج خود میرسد. پاییز کندلوس نیز با رنگارنگ شدن برگ درختان جنگلی بسیار رویایی و تماشایی است؛ هرچند هوا رو به سردی میرود و بارندگیها آغاز میشود. زمستانهای این منطقه بسیار سرد، برفی و طولانی است و سفر به آن به دلیل لغزندگی جادههای کوهستانی توصیه نمیشود.
اگر قصد اقامت شبانه در روستای کندلوس را دارید، گزینههای متعددی برای شما وجود دارد. متل کندلوس که دارای سوئیتهای مجهز با معماری سنتی و خاص است، یکی از بهترین گزینهها به شمار میرود. همچنین اقامتگاههای بومگردی محلی مانند “اسپی او” و “بام کندلوس” و خانههای محلی اجارهای، فرصتی عالی برای تجربه زندگی سنتی روستایی و همصحبتی با اهالی مهربان روستا را برای شما فراهم میکنند. همچنین اگر تمایل به بازدید از جاذبههای مجاور در چالوس دارید، میتوانید پس از بازدید از کندلوس به سمت چالوس حرکت کرده و از طبیعت بکر و زیبای مرداب هسل چالوس نیز دیدن کنید.
